ΠΟΛΥ ΣΥΧΝΑ, παρακολουθώντας μια παράσταση χορού, βρίσκομαι αντιμέτωπος με το μεγάλο μυστήριο: είναι η εικόνα των σωμάτων ή το μουσικό στοιχείο που έχει τη μεγαλύτερη επενέργεια στο κοινό; Θέλω να πω ότι είναι σύνηθες να τίθενται σε κάποιου είδους αναμέτρηση το οπτικό και το ακουστικό, ιδίως όταν πρόκειται για μουσικό έργο που έχει καθιερώσει ο χρόνος. Μπορεί λοιπόν το ανθρώπινο σώμα να επιτελεί με την ίδια ακρίβεια και την ίδια ποιότητα που εκτελούν τα καλοκουρδισμένα όργανα -λόγου χάρη- μιας συμφωνικής ορχήστρας; Μπορεί το σώμα του χορευτή να στέκεται στο ύψος της μουσικής επίδοσης; Στα ερωτήματα αυτά, λαμβάνεται ως δεδομένη η τελειότητα των μουσικών οργάνων, επειδή το ανθρώπινο σώμα είναι απείρως πιο δύσκολο να αποδώσει ως τέλειο μουσικό όργανο, για όλους αυτούς τους λόγους βέβαια που έχουν εξηγήσει επαρκώς θεωρητικοί και πρακτικοί. Επαναλαμβάνω αλλιώς: σε ποιο βαθμό μπορεί ένας χορευτής να σωματοποιήσει τη μουσική, έτσι που να επιτυγχάνεται μια ενιαία και αδιαίρετη εκφραστική ενότητα; Η έμπρακτη απάντηση του γάλλου χορογράφου Τιερί Μελοντάν, με την Ποιμενική του Μπεετόβεν στο Εθνικό Θέατρο του Σαγιό, είναι ότι η ενότητα αυτή μπορεί να επιτευχθεί στον μέγιστο βαθμό. Δεν κάνει τίποτε άλλο λοιπόν από το να χρησιμοποιεί τα μουσικά σώματα του μπαλέτου για να συνθέσει ένα νεοκλασικό χορό, που όμως εναρμονίζεται πλήρως όχι μόνο με το αριστούργημα του Κλασικού της Σχολής της Βιέννης αλλά και με τη σύγχρονη αισθητική μας.
Σε αυτό το αποτέλεσμα συνεισφέρει καθοριστικά ο σκηνογράφος-ενδυματολόγος της παράστασης Χόρχε Γαλιάρδο. Ένα μεταλλικό πλέγμα από μπάρες ορίζει 25 μικρά τετράγωνα πλαίσια ή κελιά, στα οποία το μπαλέτο χορεύει το σκοτεινό μέρος της παράστασης, και μας εμπνέει διάφορους συνειρμούς, τώρα που η συνθήκη του εγκλεισμού είναι μια παγκόσμια συνθήκη. Επίσης, ενώ εκτυλίσσεται η χορογραφία, αυτά τα τετράγωνα εμπόδια προσφέρουν και άλλες, διαφορετικές δυνατότητες κίνησης! Όταν το πλέγμα αίρεται στον …ουρανό της σκηνής και μεταβαίνουμε σε έναν άδειο χώρο κινητικής ελευθερίας, ο φωτιστής Φρανσουά Μενού όχι μόνο δεν το αποκρύπτει αλλά και φωτίζει μια άνωθεν απειλητική και αιχμηρή κατασκευή! Η πραγματικότητα είναι πάντα εδώ! Στον τομέα της ένδυσης, ο Γαλιάρδο θέτει τους χορευτές υπό την ίδια ενδυματολογική συνθήκη, με μαύρα και λευκά ενδύματα, που θυμίζουν αφενός αρχαίους χιτώνες και αφετέρου μεσάτα πανωφόρια με ουρές της εποχής του Μπεετόβεν.
Στα υπέροχα χορευτικά τοπία του Μελοντάν δε γίνεται να μην ξεχωρίσει ο Ούγκο Λαγιέρ, ένας άρτιος, καλλονός χορευτής που μας ταξιδεύει στην ονειρεμένη Αρκαδία του φωτός, μα και στη ζοφερή αλήθεια του καιρού μας. Κονσερβατουάρ είναι αυτό!
Ο χορός του Μελοντάν θυμάται έντονα τον αρχαίο ελληνικό κλασικό πολιτισμό, αλλά και την ερειπωμένη Αθήνα της τουρκοκρατίας! Γι' αυτό μπολιάζει στην 6η Συμφωνία κομμάτια από τα "Ερείπια των Αθηνών" του Μπεετόβεν! Το ελληνικό στοιχείο δηλαδή είναι κυρίαρχο και μας προκαλεί μια παράξενη οικειότητα!
«Η Ποιμενική», λέει ο χορογράφος, «ανακαλεί την Ελληνική Αρχαιότητα ως τόπο νοσταλγίας και καλλιτεχνικής τελειότητας, από το άλγος μιας ατέλειωτης επιθυμίας μέχρι την ευδαιμονία του αυθεντικού φωτός». Με αυτήν ακριβώς την πεποίθηση συνθέτει έναν εξιδανικευμένο σκηνικό κόσμο αρμονικής τελειότητας κι αιώνιας ομορφιάς. Μια αισθητική ουτοπία που γίνεται πραγματικότητα!
Dancing "The Pastoral"!
 |
| Hugo Layer dancing "The Pastoral" - © Olivier Houeix |
OFTEN, watching a dance performance, I am faced with the great mystery: is it the image of the bodies or the musical element that has the greatest impact on the audience? I mean, it's common to put the visual and the aural in some kind of confrontation, especially when it comes to a piece of music that has been established by time. So can the human body perform with the same precision and quality as the well-tuned instruments of, say, a symphony orchestra? Can the dancer's body live up to the musical performance? In these questions, the perfection of musical instruments is taken for granted, because the human body is infinitely more difficult to perform as a perfect musical instrument, for all these reasons, of course, which have been sufficiently explained by theorists and practitioners. I repeat another way: to what extent can a dancer embody the music, so that a single and indivisible expressive unity is achieved? French choreographer Thierry Malandain's practical answer, with Beethoven's "Pastoral" at the Théâtre National de Chaillot, is that this unity can be achieved to its fullest extent. So he does nothing more than use the musical bodies of ballet to compose a neoclassical dance, which is in full harmony not only with the masterpiece of the Classic of the Vienna School but also with our modern aesthetics.
The set designer-costume designer of the show, Jorge Gallardo, contributes decisively to this result. A metal grid of bars defines 25 small square frames or cells, in which the ballet dances the dark part of the performance, and inspires us with various associations, now that the condition of confinement is a global condition. Also, while the choreography unfolds, these square obstacles offer other, different movement possibilities! When the mesh is lifted into the stage's sky and we move to an empty space of freedom of movement, the lighting designer François Menou not only does not hide it, but also illuminates a threatening and sharp structure from above! Reality is always here! In the field of clothing, Gallardo places the dancers under the same clothing condition, with black and white garments, reminiscent on the one hand of ancient tunics and on the other hand of midcoats with tails of Beethoven's era.
In the wonderful dance landscapes by Malandain, Hugo Layer cannot fail to stand out, a perfect, handsome dancer who takes us to the dreamy Arcadia of light, but also to the gloomy truth of our time. This is a conservatory!
Malandain's dance strongly recalls the ancient Greek classical culture, but also the ruined Athens of the Turkish occupation! That's why he grafts pieces from Beethoven's "Ruins of Athens" into the "6th Symphony"! In other words, the Greek element is dominant and causes us a strange familiarity!
"The Pastoral", says the choreographer, "recalls Greek Antiquity as a place of nostalgia and artistic perfection, from the pain of an endless desire to the bliss of authentic light". With this very belief, he composes an idealized stage world of harmonious perfection and eternal beauty. An aesthetic utopia that comes true!
