 |
| Ο Φιλάργυρος-Λοράν Πουατρενό μάς σημαδεύει με το δίκαννο αναζητώντας τα λεφτά του |
ΑΘΑΝΑΤΟΣ Μολιέρος! Έγραψε τις σοβαρές, υψηλές κωμωδίες χαρακτήρων -"Ο Ταρτούφος", "Ο Μισάνθρωπος", "Ο Φιλάργυρος" κ.ά.- υπό την οικονομική και ηθική προστασία μεν του θεατρόφιλου βασιλιά Λουδοβίκου ΙΔ', διωκόμενος δε από τους θρησκόληπτους επειδή έθιξε με τον "Ταρτούφο" τον προσποιητό ένθρησκο βίο. Τόσο πολύ ενόχλησε το θρησκευτικό κατεστημένο της εποχής του, που απαγορεύτηκε η χριστιανική ταφή του, γι' αυτό και κηδεύτηκε νύχτα, κρυφά... Άλλωστε απαγορευόταν η ταφή των ηθοποιών σε κανονικό νεκροταφείο. Ολόκληρος ο βίος του υπήρξε μια αντίδραση, καθότι εξ αρχής επέλεξε τον δρόμο του θεάτρου απέναντι στη θέληση του πατέρα του. Στη "Μυθιστορία του κυρίου Μολιέρου" του Μπουλγκάκοφ, διαβάζουμε ότι, όταν ο πατέρας του έβαλε κάποιον κληρικό να πείσει τον Μολιέρο να ξεχάσει το θέατρο, μετά τη συνάντηση ο κληρικός πέταξε τα ράσα κι αφιερώθηκε στο σανίδι. Φτάνει στο σημείο να πει κάποιος ότι ο Μολιέρος ήταν ένας θεατρικός διάβολος τόσο στη ζωή όσο και στο έργο του. Το ίδιο το θέατρο με τη συμβολή του είναι ένας διάβολος που ξεσκεπάζει τους ανθρώπους για να δείξει την πραγματική τους ταυτότητα!
Αλλά και την υποκρισία που βασίλευε στην αυλή τού Βασιλιά Ήλιου καυτηρίασε πειράζοντας τους αριστοκρατικούς κύκλους. Θέλησε λοιπόν να γίνει ένας μεγάλος διορθωτής των ελαττωμάτων των συγχρόνων του και όχι μόνο... Μέσα από την αισθητική του Κλασικισμού, έπλασε χαρακτήρες υπερχρονικούς! Αναλύοντας το πορτρέτο ενός Φιλάργυρου, αναγνωρίζουμε τη λατινική κωμική παράδοση του Πλαύτου και του Τερέντιου, τον ερωτιάρη γερο-Πανταλόνε της Κομμέντια ντελ Άρτε, μα και τον σύγχρονο οικονομικό παράγοντα του άπληστου, ανάλγητου και τυραννικού καπιταλιστή! Αυτόν τον τελευταίο τύπο αναγνώρισε και ο σκηνοθέτης Λουντοβίκ Λαγκάρντ -γνωστός περισσότερο από τη συμμετοχή του στο Φεστιβάλ της Αβινιόν- και έφτιαξε μια παράσταση κριτική απέναντι σε ένα άλλο "θρησκευτικό ιδανικό" της δικής μας εποχής (Τσαρούχης), απέναντι στον τρέχοντα καπιταλισμό και, πιο συγκεκριμένα, στις σχέσεις που αναπτύσσονται μέσα στις συνθήκες της νεοφιλελεύθερης οικονομίας. Ο Φιλάργυρος του Λαγκάρντ όμως, δηλαδή ο Αρπαγκόν του Λοράν Πουατρενό, είναι πιο επικίνδυνος, ακραίος και παράξενος, επειδή ανήκει στην παρούσα καπιταλιστική κατάσταση, όπου όλοι είμαστε εμπόρευμα προς πώληση. Το δείχνει πολύ καθαρά το σκηνικό του Αντουάν Βασέρ, καθώς είναι γεμάτο αμπαλαρισμένα σκηνικά αντικείμενα: θαρρείς πως ολόκληρο το νοικοκυριό, ακόμα και ο πολυέλαιος, είναι πακεταρισμένο για να μη χαλάσει, έτοιμο προς πώληση. Στη χρονική εκδίπλωση της παράστασης, εργάτες μεταφέρουν τα σκηνικά πακέτα (και κούτες τσιγάρων "Marlborough") αλλά και ηθοποιούς με χειροκίνητα ανυψωτικά μηχανήματα, τελικά αδειάζουν τη σκηνή, φανερά πάντα, στη θέα του κοινού -όπως γίνεται στο μπρεχτικό πολιτικό θέατρο!
Ο Αρπαγκόν του Λαγκάρντ λοιπόν είναι πολύ βίαιος λεκτικά και σωματικά απέναντι σε όλους και ιδίως προς την κόρη και τον γιο του. Η παράσταση βρίθει σωματικών ακροτήτων! Στις δύσκολες στιγμές, ο αδυσώπητος φιλάργυρος κρατάει δίκαννη καραμπίνα, που στρέφει ακόμα και στον εαυτό του όταν του κλέβουν τα λεφτά του. Χωρίς αυτά είναι ένα τίποτα. Ο φιλάργυρος χωρίς τα λεφτά του είναι ένα τίποτα. Μόνο σε αυτά πιστεύει και με αυτά ασχολείται. Στη σκηνή με τον εργάτη Λαφλές υψώνει το δίκαννο για να τον γδύσει τελείως και να τον ψάξει ως ύποπτο κλέφτη. Μέχρι και τον πρωκτό του ψάχνει με ιατρικό γάντι! Και του παίρνει τα ρούχα. Αργότερα, όταν ζητάει να ψάξουν όλη την πόλη και τα περίχωρα ακόμα για να βρεθούν τα λεφτά, στρέφει το δίκαννο εναντίον και των θεατών! Η εμφάνιση του όπλου στη σκηνή δείχνει πόσο επικίνδυνη, πόσο κρίσιμη και άγρια είναι σήμερα η κατάσταση προ του ενδεχόμενου να χάσουν κέρδη οι πλούσιοι. Όπως είπε ο αείμνηστος Τσαρούχης, οι πλούσιοι είναι ικανοί για τα χειρότερα εγκλήματα αν πρόκειται να χάσουν τα προνόμιά τους. Εννοούσε τα κέρδη τους!
Ο Λαγκάρντ επινοεί ένα σκηνοθετικό κείμενο που δίνει φρεσκάδα στις κλασικές αλήθειες του Μολιέρου. Ανασημασιοδοτεί το μολιερικό κείμενο κάνοντάς το να λειτουργήσει σε σύγχρονο περιβάλλον. Δεν ξέρω πραγματικά τι ή γιατί σόκαρε το κοινό. Το όπλο που κρατά ο Πουατρενό δε θα πρέπει να είναι γεμάτο! Ωστόσο μπορώ να αντιληφθώ ότι οι πνευματικές σφαίρες που εκτοξεύει μπορούν να σκοτώσουν. Μοιάζει σαν η εκφορά του λόγου να βγαίνει από το δίκαννο.
Στο τέλος, ο Λαγκάρντ διασκευάζει το κείμενο δίνοντας έμφαση στο ανευρεθέν κουτί με τα λεφτά του Αρπαγκόν. Μόνο που δεν είναι κουτί, αλλά μεγάλος καταψύκτης. Ο Πουατρενό μπαίνει μέσα και λούζεται με το χρυσάφι του. Κλείνεται εκεί σαν να γίνεται ο τάφος του. Τα λεφτά στο ψυγείο τι ωφελούν; Μια ανθοδέσμη πάνω στον καταψύκτη-τάφο του Φιλάργυρου. Είναι τραγωδία! Δε χρειάζεται να είσαι κομμουνιστής για να διαβάσεις σωστά το κριτικό σκηνοθετικό κείμενο. Δε χρειάζεται να είσαι κομμουνιστής για να ασκήσεις κριτική στη σύγχρονη οικονομική παλιοκατάσταση! Μπορείς να το κάνεις και από άλλη σκοπιά...
Και για να τελειώνω! Δεν ξέρω αν το όνομα του σκηνοθέτη μαρτυρεί κάποια συγγένεια με εκείνο το όνειδος του ΔΝΤ! Πάντως ο Λαγκάρντ τιμά την πατρίδα του και την Ευρώπη με μια ολοκάθαρη σκηνοθεσία που καιρό είχαμε να δούμε!
Μπράβο!
"The Miser" or Put the capitalist in the freezer
IMMORTAL Molière! He wrote the serious, lofty character comedies - "Tartuffe, ou l' Imposteur", "L' Avare ou L'École du Mensonge", "Le Misanthrope" etc. - under the financial and moral protection of the theater-loving King Louis XIV, and being persecuted by the religious because he touched with the "Tartuffe" the pretended religious life. He disturbed the religious establishment of his time so much that his Christian burial was forbidden, so he was buried at night, secretly... After all, it was forbidden to bury actors in a normal cemetery. His entire life was a reaction, since he chose the path of the theater from the beginning against his father's will. In Bulgakov's "The Life of Monsieur de Molière", we read that, when his father had a clergyman persuade Molière to forget the theater, after the meeting the clergyman threw away his rags and devoted himself to the board. It goes so far as to say that Molière was a theatrical devil both in life and in his work. The theater itself with its input is a devil that unmasks people to show their true identity!
But he also exposed the hypocrisy that reigned in the court of the Roi Soleil by teasing the aristocratic circles. So he wanted to become a great corrector of the faults of his contemporaries and not only... Through the aesthetics of Classicism, he created timeless characters! Analyzing the portrait of a "Miser", we recognize the Latin comic tradition of Plautus and Terentius, the amorous old Pantalone of the Commedia dell' Arte, but also the modern economic factor of the greedy, painless and tyrannical capitalist! This last type was also recognized by the director Ludovic Lagarde -better known for his participation in the Avignon Festival- and he made a show criticizing another "religious ideal" of our time (Tsarouchis), facing current capitalism and, more specifically, the relationships that develop within the conditions of the neoliberal economy. But Lagarde's Miser, that is, Laurent Poitrenaux's Arpagon, is more dangerous, extreme and strange, because he belongs to the present capitalist situation, where we are all commodities for sale. Antoine Vasseur's set shows this very clearly, as it is full of unpacked props: you think the whole household, even the chandelier, is packed so that it won't spoil, ready to be sold. In the play's temporal unfolding, workers carry stage packages (and "Marlborough" cigarette boxes) and actors with manual hoists, eventually emptying the stage, apparently always, in full view of the audience - as is done in Brecht's political theater!
Lagarde's Arpagon is therefore very violent verbally and physically towards everyone and especially towards his daughter and son. The show is full of physical extremes! In difficult times, the relentless moneylender carries a double-barreled rifle, which he even points at himself when his money is stolen. Without them he is nothing. A miser without his money is nothing. He only believes in money and deals with money. In the scene with the laborer La Flèche raises the double barrel shotgun to strip him completely and search him as a suspected thief. He even searches his anus with a medical glove! And he takes his clothes. Later, when he asks them to search the whole city and the surrounding area to find the money, he turns the gun against the spectators too! The appearance of the gun on the scene shows how dangerous, how critical and wild the situation is today before the possibility of the rich losing profits. As Tsarouchis said, the rich are capable of the worst crimes if they are to lose their privileges. He meant their profits!
Lagarde invents a directing text that gives freshness to the classic truths of Molière. It redefines the text of "The Miser or The School for Lies" by making it work in a modern setting. I don't really know what or why it shocked the public. The gun that Poitrenaux is holding should not be loaded! However I can see that the spiritual bullets it fires can kill. It seems as if the utterance of the word is coming out of the rifle.
At the end, Lagarde adapts the text by emphasizing the found box of Arpagon's money. Except it's not a box, but a large freezer. Poitrenaux enters and bathes in his gold. He closes himself there as if it were his tomb. What's the use of money in the fridge? A bouquet on the freezer-tomb of Filargyros. It's a tragedy! You don't have to be a communist to read the critical directorial text correctly. You don't have to be a communist to criticize the modern economic stalemate! You can do it from another point of view...
And to finish! I don't know if the director's name shows any affinity with that disgrace of the IMF! However, Lagarde honors his home country and Europe with a completely clear direction that we haven't seen in a long time!
