 |
| Η Βιβίκα Ζενώ-Διδώ βυθίζεται στην τεράστια ξεδιπλωμένη φούστα της τραγουδώντας την κορυφαία άρια του μουσικού θεάτρου "When I' m laid in earth"! Παρότι το χρώμα του υφάσματος είναι γήινο, οι μπλε τόνοι των φωτισμών το κάνουν να φαίνεται σαν θαλάσσιο κύμα (13.05.2014). |
Η ΟΠΕΡΑ «Διδώ και Αινείας» (1688-9) του Χένρυ Πέρσελ είναι το αριστούργημά του. Παρότι οι επιδράσεις που δέχεται ο συνθέτης από την ιταλική όπερα -και συγκεκριμένα από τη βενετσιάνικη σχολή- είναι έντονες, κυρίως στα σολιστικά μέρη όπου χρησιμοποιεί συχνά την τεχνική του basso ostinato, μετατρέπει το ιταλικό ρετσιτατίβο σε μουσική μορφή που υπογραμμίζει τα ιδιώματα του αγγλικού στίχου. Δηλαδή γνωρίζει πώς να συνδυάζει σε μια μουσική φράση τα παραδομένα σχήματα μιας τεχνικής και τις ελευθερίες που επιβάλλει ο φυσικός αγγλικός τονισμός. Καθώς ωριμάζει, παύει να ενσωματώνει ιταλικά στοιχεία στα έργα του για να συνθέσει ένα ομοιογενές, αγγλικό ύφος. Είναι σχεδόν βέβαιο πως, αν ζούσε περισσότερο (πέθανε μόλις στα 35 του), θα είχε παίξει καθοριστικό ρόλο στη δημιουργία μιας εθνικής όπερας με βάση το ιταλικό πρότυπο ανάπτυξης.
Η σπουδαιότερη επίδραση που δέχεται στη συνθετική του γλώσσα είναι τα ανθέμια, ένα είδος εκκλησιαστικής μουσικής που καλλιεργείται σχεδόν αποκλειστικά στην Αγγλία του 17ου αιώνα. Αντλούν τα θέματά τους από τη Βίβλο, αφομοιώνουν στοιχεία της αγγλικής μουσικής παράδοσης και γενικά αποτελούν χαρακτηριστικό τρόπο μελοποίησης του αγγλικού στίχου. Τα περισσότερα έχουν θρησκευτικό θέμα, ορισμένα δε κοσμικό-εγκωμιαστικό χαρακτήρα. Ως μέλος της χορωδίας στο Βασιλικό Παρεκκλήσι από τα 5 έως τα 14 χρόνια του, ο Πέρσελ έρχεται σε επαφή και μαθαίνει την εκτέλεση των παλαιότερων αγγλικών ανθεμίων αλλά και των περίφημων στροφικών ανθεμίων που γράφουν νεότεροι συνθέτες. Αργότερα, ο συνθέτης Πέρσελ βρίσκει τον τρόπο να αφαιρέσει από τους εγκωμιαστικούς στίχους οτιδήποτε ανιαρό.
Άλλο σημαντικό γνώρισμα των μελωδιών της όπερας «Διδώ και Αινείας» είναι η απρόσμενη εναλλαγή του μείζονος και του ελάσσονος αρμονικού τρόπου, ιδίως σε στιγμές δραματικής έντασης ή κορύφωσης. Πάνω από όλα, η όπερα αυτή είναι μια χορωδιακή σύνθεση, καθώς τα 15 από τα 38 μέρη της είναι χορωδιακά. Η χορωδία καταλαμβάνει σημαντική θέση στη μουσικοδραματική διαμόρφωση και συμμετέχει όχι μόνο πλαισιώνοντας τους βασικούς χαρακτήρες, αλλά παίζοντας ενεργό ρόλο στο σκηνικό γίγνεσθαι.
Ο θεατρικός συγγραφέας και ποιητής Νέιαμ Τέιτ, ο οποίος διασκευάζει την τραγωδία του "Οι μαγεμένοι εραστές" (1678) με θέμα τον έρωτα της Διδούς και του Αινεία, βασίζει το ποιητικό κείμενο της όπερας στο Βιβλίο IV της «Αινειάδας» του Βιργιλίου. Ωστόσο, αλλοιώνει αρκετά στοιχεία για να τα προσαρμόσει στις απαιτήσεις του λιμπρέτου.
Η άποψη των Σεσίλ Ρουσά και Ζουλιέν Λουμπέκ, οι οποίοι σκηνογραφούν, χορογραφούν και σκηνοθετούν το μουσικοθεατρικο θαύμα του Πέρσελ για την Όπερα της Ρουέν Άνω Νορμανδίας, παράγει ένα αποτέλεσμα που προσιδιάζει περισσότερο στο οπτικό ιδίωμα ενός Τσίρκου του Ήλιου. Έτσι, ανταποκρίνονται και στον θεαματικό ρόλο «μάσκας» που αποδιδόταν παλαιότερα στην όπερα αυτή. Προς αυτή την κατεύθυνση χρησιμοποιούνται ακροβάτες, χορευτές και απαραίτητα για το είδος σκηνικά εξαρτήματα (κούνιες, υφάσματα-σχοινιά κ.ά.), ευφάνταστα κοστούμια. Αξιοσημείωτες είναι η κυριαρχία της εντύπωσης του υδάτινου στοιχείου και η εκπληκτική εκδίπλωση της τεράστιας φούστας της Διδούς μέσα στην οποία πνίγεται θρηνώντας στο φινάλε, βυθίζεται στο ρόλο της σαν άλλη μπεκετική ηρωίδα.
Το χορωδιακό μέρος αντιμετωπίζεται κυρίως ως ακουστικός παράγοντας, με τη χορωδία να τοποθετείται στο χώρο της ορχήστρας Ποέμ Αρμονίκ που διευθύνει ο Βενσάν Ντουμέστρ, ο οποίος ξεχωρίζει μετά το τραγικό τέλος της ηρωίδας, όταν κρατά στα χέρια του και την πιο ανεπαίσθητη ανάσα των χορωδών και μετατρέπει την παράσταση σε μουσικό γεγονός.
Spectacular "Dido and Aeneas"
 |
| Vivica Genaux-Dido dives into her huge unfolded skirt singing the leading musical theater aria "When I'm laid in earth"! Although the color of the fabric is earthy, the blue tones of the lights make it look like a sea wave. |
HENRY PURCELL'S "Dido and Aeneas" (1688-9) is his masterpiece. Although the influences received by the composer from Italian opera -specifically from the Venetian School- are strong, especially in the solo parts where he often uses the basso ostinato technique, he transforms the Italian recitativo into a musical form that underlines the idioms of the English verse. That is, he knows how to combine in a musical phrase the traditional shapes of a technique and the liberties imposed by natural English intonation. As he matures, he ceases to incorporate Italian elements into his works to compose a homogeneous, English style. It is almost certain that, had he lived longer (he died at only 35), he would have played a decisive role in the creation of a national opera based on the Italian model of development.
The most important influence he receives in his compositional language is hymns, a type of church music cultivated almost exclusively in England in the 17th century. They draw their themes from the Bible, assimilate elements of the English musical tradition, and are generally a characteristic way of setting English verse to music. Most of them have a religious theme, while some have a secular-praise character. As a member of the choir at the Chapel Royal from the age of 5 to 14, Purcell was exposed to and learned the performance of the earliest English hymns as well as the famous strophic hymns written by younger composers. Later, the composer Purcell finds a way to strip the eulogy of anything frivolous.
Another important feature of the melodies of the opera "Dido and Aeneas" is the unexpected alternation of major and minor harmonic modes, especially at moments of dramatic tension or climax. Above all, this opera is a choral composition, as 15 of its 38 parts are choral. The choir occupies an important position in the music-dramatic configuration and participates not only by framing the main characters but by playing an active role in the setting.
Playwright and poet Nahum Tate, who adapted his tragedy "The Enchanted Lovers" (1678) about the love of Dido and Aeneas, based the opera's poetic text on Book IV of Virgil's "Aeneid". However, he alters several elements to fit the requirements of the libretto.
The point of view of Cécile Roussat and Julien Lubeck, who set, choreograph and direct Purcell's musical theater marvel for the Opéra de Rouen Haute-Normandie, produces an effect more suited to the visual idiom of a "Cirque du Soleil". Thus, they also respond to the spectacular role of "mask" that was previously attributed to this opera. In this direction, acrobats, dancers and stage accessories necessary for the genre (swings, cloth-ropes, etc.), imaginative costumes are used. Notable are the predominance of the impression of the water element and the astonishing unfolding of Dido's enormous skirt in which she drowns while lamenting in the finale, sinking into her role as another Beckettian heroine.
The choral part is treated mainly as an acoustic factor, with the choir placed in the space of the "Poem Harmonique" orchestra conducted by Vincent Dumestre, who stands out after the tragic end of the heroine, when he holds in his hands even the faintest breath of the choirs and transforms the performance at a musical event.
