 |
Ο Stelarc (γεννημένος ως Στέλιος Αρκαδίου το 1946 στην Κύπρο, άλλαξε νόμιμα το όνομά του το 1972) είναι αυστραλός καλλιτέχνης της performance που μεγάλωσε στο προάστιο Sunshine της Μελβούρνης. Τα έργα του επικεντρώνονται στην επέκταση των δυνατοτήτων του ανθρώπινου σώματος. Το 2025 του απονεμήθηκε ο τίτλος του Επίτιμου Διδάκτορα από την Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών της Αθήνας. Στο έργο Third Hand, ο Stelarc παρουσιάζει ένα ρομποτικό τρίτο χέρι που προσαρτάται στο σώμα του ως λειτουργικό άκρο. Δεν πρόκειται για απλή προσθήκη, αλλά επέκταση της ανθρώπινης κινητικότητας, με το τρίτο χέρι να εκτελεί κινήσεις με βάση τα ηλεκτρικά σήματα των μυών. Μέσα από αυτή τη διεπαφή, το σώμα του περφόρμερ μετατρέπεται σε υβριδικό σύστημα, όπου η βιολογία και η μηχανική συνυπάρχουν σε διαρκή διάλογο. Αρχικά κατασκευασμένο το 1980 στη Γιοκοχάμα με συνεργασία ιαπωνικών φορέων, το ρομποτικό χέρι χρησιμοποιήθηκε για περφόρμανς από τον Stelarc σε Ιαπωνία, ΗΠΑ, Ευρώπη και Αυστραλία ανάμεσα στο 1980 και το 1998. Παραμένει το πλέον γνωστό και μακροχρόνια χρησιμοποιημένο performance object στη δημιουργική του πορεία. Παρότι αρχικά είχε σχεδιαστεί για πιο μόνιμη εφαρμογή στο σώμα, πρακτικές δυσκολίες όπως ερεθισμός του δέρματος λόγω ηλεκτροδίων και σημαντικό βάρος (περίπου 2 κιλά) καθόρισαν ότι το τρίτο χέρι θα χρησιμοποιείται κυρίως σε συγκεκριμένες παραστάσεις και όχι ως μόνιμη προέκταση |
Η σύγχρονη ερευνητική και δημιουργική πρακτική στον χώρο των παραστατικών τεχνών έχει επανειλημμένα διερευνήσει τη σχέση ανάμεσα στο ανθρώπινο σώμα και την τεχνολογία. Στο επίκεντρο αυτής της διερεύνησης βρίσκεται η ιδέα του υβριδικού σώματος, δηλαδή της σύνδεσης του σωματικού οργανισμού με μηχανικές ή ηλεκτρονικές συσκευές που επιδιώκουν την επέκταση, υποβοήθηση ή μεταμόρφωσή του πέρα από τα συμβατικά του όρια.
Στις επιστήμες της μηχανικής και της ιατρικής, μια από τις πλέον χαρακτηριστικές εκφάνσεις αυτής της τάσης είναι οι εξωσκελετοί και οι ρομποτικές επεκτάσεις της κίνησης, οι οποίες χρησιμοποιούνται για την ενίσχυση κινητικών λειτουργιών, ιδιαίτερα σε περιπτώσεις με κινητική ανεπάρκεια ή αναπηρία. Οι εξωσκελετοί αυτοί, ενεργοί ή παθητικοί, συνδυάζουν αισθητήρες και ενεργοποιητές για να μεταφράζουν την πρόθεση ή την κίνηση του χρήστη σε μηχανική δράση, δημιουργώντας στην ουσία ένα σώμα που αλληλεπιδρά με τη μηχανή σε πραγματικό χρόνο. Η μεταφορά τέτοιων εργαλείων από τον θεραπευτικό χώρο στη σκηνική πρακτική δεν σηματοδοτεί απλώς μια τεχνολογική καινοτομία, αλλά και μια νέα οπτική για τη λειτουργία του σώματος ως μέσου έκφρασης και παρουσίασης στην performance art.
Σε αυτή τη διασταύρωση τέχνης και τεχνολογίας, η καλλιτεχνική πρακτική του Stelarc (1946-) αναδύεται ως μία από τις πιο συστηματικές και συνεπείς εξερευνήσεις της έννοιας του υβριδικού σώματος. Ο Stelarc εστιάζει την εργασία του στη χρήση της τεχνολογίας όχι ως απλής υποστήριξης, αλλά ως ενσωματωμένου στοιχείου του ίδιου του σώματος. Στο έργο του έχει χρησιμοποιήσει ένα ευρύ φάσμα εργαλείων και τεχνικών, από προσθετικά μέλη και ρομποτικές επεκτάσεις έως βιοτεχνολογικές εφαρμογές και δικτυακά διασυνδεδεμένες διεπαφές. Στόχος του είναι η εξέλιξη και η μεταμόρφωση του σωματικού οργανισμού μέσα από τεχνολογικές προεκτάσεις, ώστε να προσεγγίσει αυτό που ο ίδιος θεωρεί ως εναλλακτικές ανατομικές αρχιτεκτονικές του σώματος.
Χαρακτηριστικά παραδείγματα από την καριέρα του Stelarc περιλαμβάνουν περφόρμανς όπου το ίδιο το σώμα ενσωματώνει τεχνολογικά στοιχεία. Στην πρώιμη φάση του έργου του, δημιούργησε και παρουσίασε ένα ρομποτικό τρίτο χέρι (Third Hand, 1980) που ενεργοποιούνταν μέσω ηλεκτρομυογραφικών σημάτων από τους δικούς του μύες, επιτρέποντας στο μηχανικό μέλος να λειτουργεί ως ενδιάμεσο μέσο κίνησης και δράσης. Παράλληλα, σε έργα όπου χρησιμοποιεί εξωσκελετό με ρομποτικό σύστημα έξι ποδιών (Six-Legged Walking Machine, 1983–1984), ο περφόρμερ βρίσκεται τοποθετημένος πάνω σε έναν μηχανισμό που κινείται με ποικίλες μορφές βάδισης (π.χ. ripple ή tripod gait) και ενεργοποιείται μέσω αισθητήρων στις κινήσεις του σώματος. Με αυτόν τον τρόπο η κίνηση του ανθρώπου μετατρέπεται σε κίνηση μηχανής, δημιουργώντας έναν νέο τύπο κινητικής αλληλεπίδρασης μεταξύ βιολογίας και τεχνολογίας.
Πέρα από τις ρομποτικές επεκτάσεις των άκρων, ο Stelarc έχει παρουσιάσει περφόρμανς που αμφισβητούν τα όρια της σωματικής επαφής και ιδιοκτησίας του σώματος. Οι λεγόμενες suspension performances (1976-σήμερα), στις οποίες έχει κρεμαστεί από αγκίστρια που διεισδύουν στο δέρμα του σε διάφορες θέσεις και συνθήκες, λειτουργούν ως μια ακραία μορφή σωματικής παρουσίας/αφαίρεσης που θέτει ερωτήματα για τη σχέση ανάμεσα στη φυσική βαρύτητα, το σώμα και τα τεχνολογικά μέσα που το επεκτείνουν.
Σε άλλες περφόρμανς, όπως το Parasite (1997) ή το Ping Body (1996-2000) ο Stelarc έχει χρησιμοποιήσει διεπαφές ηλεκτρικής διέγερσης μυών και το Διαδίκτυο ώστε να επιτρέψει τον έλεγχο ή τη χορογραφία του σώματός του εξ αποστάσεως, μετατοπίζοντας περαιτέρω την παραδοσιακή έννοια της παρουσίας και της βούλησης στον χώρο της τέχνης αυτής.
Επιπλέον, η συνεχιζόμενη δουλειά του πάνω στην κατασκευή ένος επιπλέον αυτιού στον βραχίονα του σώματός του (Ear on Arm, 2006–σήμερα), με τελικό στόχο να είναι δικτυωμένο και ενεργό ως ακουστικό όργανο προσβάσιμο μέσω του Διαδικτύου, αποτελεί μια εντυπωσιακή ενώ ταυτόχρονα προκλητική επέκταση των προσαρτημάτων του σώματος, με άμεσα βιοτεχνολογικά και τεχνολογικά στοιχεία.
Η θεώρηση του Stelarc ότι το σώμα είναι μια δομή που μπορεί και πρέπει να επεκταθεί ή να αναδιαμορφωθεί μέσω της τεχνολογίας αντικατοπτρίζει μια κριτική στάση απέναντι στην παραδοσιακή φιλοσοφία του σώματος. Σύμφωνα με αυτή την οπτική, το βιολογικό σώμα δεν αποτελεί το τελικό όριο της ανθρώπινης ύπαρξης αλλά μάλλον ένα σημείο εκκίνησης για περαιτέρω τεχνολογική και καλλιτεχνική διερεύνηση, όπου το σώμα και τα μηχανικά/ψηφιακά στοιχεία ενσωματώνονται σε μια ενιαία κινητική και αισθητηριακή εμπειρία.
Σε αυτό το πλαίσιο, η δουλειά του Stelarc μπορεί να ιδωθεί όχι μόνο ως μια τεχνολογική περιπέτεια ή αισθητική πρόκληση, αλλά ως μια θεατρικά και θεωρητικά σημαντική συνεισφορά στην κατανόηση του σώματος ως μέσου δράσης, κατασκευής ταυτοτήτων και αλληλεπίδρασης με μηχανές. Ο Stelarc, μέσω της τέχνης του και της ενσωμάτωσης τεχνολογικών εργαλείων όπως οι εξωσκελετοί, προωθεί μια αναθεωρημένη θεώρηση της σωματικότητας που υπερβαίνει τη συμβατική ορολογία και ανοίγει νέους δρόμους για την ανάλυση του σώματος ως υβριδικού, διασυνδεδεμένου και τεχνικά κατασκευασμένου οργάνου εντός της σύγχρονης παραστασιακής πρακτικής.
January 13, 2026
The hybrid body
 |
Stelarc’s Ear on Arm (2006) is a striking and provocative extension of the human body, in which the artist integrates an additional ear onto his forearm, connected to the internet and capable of functioning as a listening device accessible remotely. Through this installation, the body is no longer confined to its natural form but becomes an open, networked, and technologically augmented system. Movement, perception, and interaction are extended into new dimensions, as viewers can listen to or even interact with the ear from a distance, creating a continuous dialogue between human, machine, and network. The work embodies the idea that the body is a point of departure for exploration and reconfiguration through technology, challenging traditional notions of bodily ownership and physical sensation, while opening new avenues for thinking about embodiment, interaction, and posthuman experience. |
Contemporary research and creative practice in the performing arts has repeatedly explored the relationship between the human body and technology. At the heart of this exploration is the idea of the hybrid body, that is, the connection of the physical organism with mechanical or electronic devices that seek to extend, assist, or transform it beyond its conventional limits.
In the mechanical and medical sciences, one of the most characteristic manifestations of this trend is exoskeletons and robotic extensions of movement, which are used to enhance motor functions, especially in cases of motor deficiency or disability. These exoskeletons, active or passive, combine sensors and actuators to translate the user's intention or movement into mechanical action, essentially creating a body that interacts with the machine in real time. The transfer of such tools from the therapeutic space to stage practice marks not only a technological innovation, but also a new perspective on the function of the body as a means of expression and presentation in performance art.
At this intersection of art and technology, the artistic practice of Stelarc (1946-) emerges as one of the most systematic and consistent explorations of the concept of the hybrid body. Stelarc focuses his work on the use of technology not as a simple support, but as an integrated element of the body itself. In his work, he has used a wide range of tools and techniques, from prosthetic limbs and robotic extensions to biotechnological applications and networked interfaces. His goal is the evolution and transformation of the physical organism through technological extensions, in order to approach what he considers to be alternative anatomical architectures of the body.
Typical examples from Stelarc’s career include performances where the body itself incorporates technological elements. In the early phase of his work, he created and presented a robotic third hand (Third Hand, 1980) that was activated through electromyographic signals from his own muscles, allowing the mechanical limb to function as an intermediary between movement and action. At the same time, in works where he uses an exoskeleton with a six-legged robotic system (Six-Legged Walking Machine, 1983–1984), the performer is placed on a mechanism that moves with various forms of walking (e.g. ripple or tripod gait) and is activated through sensors in the body’s movements. In this way, human movement is transformed into machine movement, creating a new type of kinetic interaction between biology and technology.
Beyond robotic limb extensions, Stelarc has presented performances that question the limits of physical contact and ownership of the body. His so-called suspension performances (1976-present), in which he has hung himself from hooks that penetrate his skin in various positions and conditions, function as an extreme form of bodily presence/abstraction that raises questions about the relationship between physical gravity, the body, and the technological means that extend it.
In other performances, such as Parasite (1997) or Ping Body (1996-2000), Stelarc has used electrical muscle stimulation interfaces and the Internet to allow the control or choreography of his body remotely, further shifting the traditional notion of presence and will in the art form.
Furthermore, his ongoing work on the construction of an extra ear on the arm of his body (Ear on Arm, 2006–present), with the ultimate goal of being networked and active as an auditory instrument accessible via the Internet, constitutes an impressive yet provocative extension of the body's appendages, with direct biotechnological and technological elements.
Stelarc's view that the body is a structure that can and should be extended or reshaped through technology reflects a critical stance towards traditional body philosophies. According to this perspective, the biological body is not the final limit of human existence but rather a starting point for further technological and artistic exploration, where the body and mechanical/digital elements are integrated into a single kinetic and sensory experience.
In this context, Stelarc's work can be seen not only as a technological adventure or aesthetic challenge, but as a theatrically and theoretically significant contribution to the understanding of the body as a means of action, identity construction, and interaction with machines. Stelarc, through his art and the incorporation of technological tools such as exoskeletons, promotes a revised vision of corporeality that transcends conventional terminology and opens new avenues for the analysis of the body as a hybrid, interconnected, and technically constructed organ within contemporary performance practice.
