Στα ψηφιακά μέσα κοινωνικής δικτύωσης τίθεται με ιδιαίτερη οξύτητα ένα θεμελιώδες ερώτημα: ο χρήστης χρησιμοποιεί το μέσο ή το μέσο χρησιμοποιεί τον χρήστη; Το ερώτημα αυτό δεν αφορά μόνο την τεχνολογία, αλλά τον τρόπο με τον οποίο συγκροτείται σήμερα η κοινωνική παρουσία. Τα ψηφιακά μέσα δεν λειτουργούν ως ουδέτεροι δίαυλοι επικοινωνίας, αλλά ως περιβάλλοντα με συγκεκριμένους κανόνες ορατότητας, ανταμοιβής και αποκλεισμού, που διαμορφώνουν ενεργά τη συμπεριφορά των υποκειμένων.
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, οι υπερβάσεις και οι ακρότητες δεν εμφανίζονται τυχαία. Συχνά αποσκοπούν στην προσέλκυση της προσοχής, άλλοτε ως συνειδητή στρατηγική και άλλοτε ως αποτέλεσμα παρασυρμού. Το ίδιο το σύστημα επιβραβεύει την ένταση, τη σύγκρουση και την πρόκληση, καθιστώντας την κανονικότητα και τη μετριοπάθεια πρακτικά αόρατες. Έτσι, ο χρήστης ωθείται -συχνά χωρίς πλήρη επίγνωση- σε μια λογική κλιμάκωσης.
Καθοριστικό ρόλο σε αυτή τη διαδικασία παίζει η πλήξη που προκαλεί το προβλέψιμο. Στο καθεστώς των αδιάκοπων ροών, η επανάληψη δεν δημιουργεί οικειότητα, αλλά αδιαφορία. Η προβλεψιμότητα ισοδυναμεί με κοινωνική αχρηστία, με απώλεια θέσης στο οπτικό πεδίο των άλλων. Για να αποφευχθεί αυτή η μορφή αορατότητας, πολλοί χρήστες καταφεύγουν σε ακραίες ή αντισυμβατικές τοποθετήσεις, ακόμη και σε ζητήματα επικαιρότητας ή ιστορίας, όχι επειδή τις πιστεύουν, αλλά επειδή λειτουργούν ως μηχανισμοί διάκρισης και ορατότητας.
Σε αυτό το σημείο, η ψηφιακή παρουσία μετατρέπεται σε θεατρική επιτέλεση. Οι δημόσιες παρεμβάσεις δεν οργανώνονται πλέον γύρω από την ειλικρίνεια ή τη συνέπεια, αλλά γύρω από τη δυνατότητα πρόκλησης αντίδρασης. Η άποψη γίνεται ρόλος, η θέση γίνεται σκηνικό εύρημα, και η θεατρικότητα επιστρατεύεται όχι για να αποκαλύψει, αλλά για να διατηρήσει το ενδιαφέρον. Η στρατηγική αυτή μπορεί να είναι συνειδητή, ιδίως όταν η προσοχή μεταφράζεται σε κοινωνικό, συμβολικό ή οικονομικό κεφάλαιο...
Ωστόσο, το παιχνίδι αυτό είναι εξαιρετικά επισφαλές. Η ανάγκη διαρκούς διαφοροποίησης οδηγεί σε απώλεια ορίων και σε έναν φαύλο κύκλο υπερβολής, όπου κάθε νέα παρέμβαση οφείλει να είναι εντονότερη από την προηγούμενη. Σε αυτό το πλαίσιο, η αυθεντικότητα υπονομεύεται. Το ψηφιακό προφίλ παύει να λειτουργεί ως αντανάκλαση του υποκειμένου και μετατρέπεται σε προσωπείο: μια κατασκευή σχεδιασμένη για να είναι ελκυστική, λειτουργική και αναλώσιμη.
Η μεταφορά με το data masking είναι χρήσιμη εδώ. Όπως στην τεχνική των δεδομένων όπου οι ευαίσθητες πληροφορίες καλύπτονται ή αντικαθίστανται από λειτουργικά αλλά ψευδή στοιχεία ώστε να προστατευθούν (CloudMask), έτσι και η ψηφιακή μάσκα προβάλλει ένα προσωπείο: εμφανίζεται ελκυστική και λειτουργική, ενώ η αυθεντική ταυτότητα παραμένει προστατευμένη ή περιορισμένη. Η μάσκα αυτή επιτρέπει την προβολή και ταυτόχρονα τη διαχείριση του κινδύνου υπερβολικής έκθεσης, ενώ εντάσσεται στον κανιβαλισμό της προσοχής: το προσωπείο γίνεται μέσο κατανάλωσης χρόνου, ενέργειας και νοήματος από τους άλλους, χωρίς να αποκαλύπτεται η πλήρης ουσία του υποκειμένου.
Η προσοχή δεν μοιράζεται· αρπάζεται. Το ψηφιακό πεδίο μετατρέπεται σε χώρο συμβολικής εξόντωσης, όπου η υπερβολή, η διαπόμπευση και η ηθική πόλωση λειτουργούν ως μέσα επικράτησης. Δεν πρόκειται για σωματική βία, αλλά για βία του νοήματος: την αποσάθρωση της κοινωνικής υπόστασης του άλλου μέσω της υπερέκθεσης ή της απαξίωσης. Σε αυτή τη συνθήκη, ισχύει πράγματι το «όποιον πάρει ο χάρος».
Το ψηφιακό θέατρο δεν διαθέτει αυλαία. Η παράσταση δεν τελειώνει ποτέ και η αποχώρηση ισοδυναμεί με εξαφάνιση. Όποιος δεν αντέχει την ένταση, όποιος επιμένει στη σιωπή ή στην πολυπλοκότητα, κινδυνεύει να χαθεί από το συλλογικό βλέμμα. Έτσι, ο κανιβαλισμός της προσοχής δεν είναι παθολογία λίγων, αλλά δομική συνθήκη ενός συστήματος που τρέφεται από τη συνεχή υπέρβαση, την πλήξη και τις μάσκες των υποκειμένων.
Το ερώτημα που απομένει δεν είναι αν μπορούμε να εγκαταλείψουμε τη θεατρικότητα -αυτό είναι αδύνατο- αλλά αν μπορούμε να την αναστοχαστούμε. Διαφορετικά, η ψηφιακή κοινωνία θα συνεχίσει να λειτουργεί ως ένα θέατρο όπου το νόημα καταναλώνεται πιο γρήγορα απ’ ό,τι προλαβαίνει να συγκροτηθεί.
* Ο όρος ψηφιακή θεατρικότητα δεν χρησιμοποιείται εδώ με τη στενή αισθητική έννοια που αφορά την ενσωμάτωση ψηφιακών τεχνολογιών στη σκηνική πράξη, αλλά με ευρύτερη κοινωνιολογική και θεατρολογική σημασία: ως διαδικασία θεατρικοποίησης της ψηφιακής κοινωνικής ύπαρξης, όπου το υποκείμενο επιτελεί ρόλους, υιοθετεί προσωπεία και διαχειρίζεται στρατηγικά την ορατότητα και την προσοχή μέσα στα ψηφιακά περιβάλλοντα.
December 29, 2025
Digital theatricality, boredom and attention cannibalism
In digital social media, a fundamental question is posed with particular sharpness: does the user use the medium or does the medium use the user? This question concerns not only technology, but also the way in which social presence is currently constituted. Digital media do not function as neutral channels of communication, but as environments with specific rules of visibility, reward and exclusion, which actively shape the behavior of subjects.
Within this environment, excesses and extremes do not appear by chance. They are often intended to attract attention, sometimes as a conscious strategy and sometimes as a result of drift. The system itself rewards tension, conflict and challenge, making normality and moderation practically invisible. Thus, the user is pushed - often without full awareness - into a logic of escalation.
A decisive role in this process is played by the boredom caused by the predictable. In the regime of incessant flows, repetition does not create familiarity, but indifference. Predictability is equivalent to social uselessness, to a loss of position in the field of vision of others. To avoid this form of invisibility, many users resort to extreme or unconventional positions, even on issues of current affairs or history, not because they believe in them, but because they function as mechanisms of discrimination and visibility.
At this point, digital presence becomes theatrical performance. Public interventions are no longer organized around sincerity or consistency, but around the possibility of provoking a reaction. The point of view becomes a role, the position becomes a stage finding, and theatricality is deployed not to reveal, but to maintain interest. This strategy can be conscious, especially when attention is translated into social, symbolic or economic capital...
However, this game is extremely precarious. The need for constant differentiation leads to a loss of boundaries and a vicious cycle of exaggeration, where each new intervention must be more intense than the previous one. In this context, authenticity is undermined. The digital profile ceases to function as a reflection of the subject and becomes a mask: a construction designed to be attractive, functional and expendable.
The metaphor of data masking is useful here. As in the data technique where sensitive information is covered or replaced by functional but false elements in order to protect it (CloudMask), so too the digital mask projects a facade: it appears attractive and functional , while the authentic identity remains protected or limited. This mask allows for projection and at the same time manages the risk of overexposure, while it is part of the cannibalization of attention: the facade becomes a means of consuming time, energy and meaning from others, without revealing the full essence of the subject.
Attention is not shared; it is grabbed. The digital field is transformed into a space of symbolic annihilation, where exaggeration, humiliation, and moral polarization function as means of domination. This is not physical violence, but violence of meaning: the disintegration of the social existence of the other through overexposure or devaluation. In this context, “whoever takes the blame” is indeed true.
Digital theater has no curtain. The performance never ends and leaving is tantamount to disappearance. Whoever cannot withstand the tension, whoever insists on silence or complexity, risks being lost from the collective gaze. Thus, the cannibalism of attention is not a pathology of a few, but a structural condition of a system that feeds on the constant transcendence, boredom and masks of the subjects.
The question that remains is not whether we can abandon theatricality -that is impossible- but whether we can rethink it. Otherwise, digital society will continue to function as a theater where meaning is consumed faster than it can be constructed.
* The term digital theatricality is not used here in the narrow aesthetic sense of the integration of digital technologies into stage practice, but in a broader sociological and theatrical sense: as a process of theatricalization of digital social existence, where the subject performs roles, adopts personas and strategically manages visibility and attention within digital environments.
