 |
Έργο του Cristophe Kiciak που απεικονίζει την προέλευση της ζωής από την αρχέγονη σούπα της Γης. |
Το Έπος της Ζωής συγκροτείται ως μια δραματουργική κοσμογονία, όπου η γένεση της ζωής δεν παρουσιάζεται ως γραμμική εξέλιξη ή θρίαμβος της ύλης, αλλά ως διαδοχή ρήξεων, επιμονών και απωλειών. Η Πρώτη Πράξη, τοποθετημένη στο μοριακό επίπεδο, πριν από κάθε συνείδηση και ιστορικότητα, δεν λειτουργεί ως απλό προοίμιο, αλλά ως το θεμέλιο της τραγικής συνθήκης. Εκεί, η ύλη αποκτά μορφή ικανή να διατηρηθεί και άρα ικανή να χαθεί. Από αυτή τη στιγμή και μετά, ο κόσμος παύει να είναι ουδέτερος.
Η απόσπαση του Μορίου από το Σύμπλεγμα αποτελεί την πρώτη δραματική τομή του έργου. Δεν είναι πράξη ελεύθερης βούλησης με ανθρώπινους όρους, ούτε αποτέλεσμα ηθικής επιλογής. Είναι όμως επιμονή της μορφής απέναντι στη διάλυση. Αυτή η επιμονή είναι η πρωταρχική ύβρις, όχι με την ηθική έννοια της αλαζονείας, αλλά με την κοσμολογική έννοια που συναντούμε στον Αισχύλο: την υπέρβαση του μέτρου που δεν ορίζεται από νόμο, αλλά από την ίδια τη δομή του κόσμου.
Στον Αισχύλο, η ύβρις δεν είναι απλώς ανθρώπινο σφάλμα· είναι διατάραξη της κοσμικής ισορροπίας. Οι ήρωες δεν τιμωρούνται επειδή «έπραξαν κακώς», αλλά επειδή επιμένουν να υπάρχουν με τρόπο που ο κόσμος δεν μπορεί να απορροφήσει χωρίς κόστος. Η Δίκη δεν είναι ηθική αρχή, αλλά κοσμικός μηχανισμός αποκατάστασης. Με την ίδια λογική, το Μόριο δεν σφάλλει· διαταράσσει. Και η διατάραξη γεννά ιστορία.
Η στιγμή που η μορφή αποσπάται από το όλον θυμίζει τη στιγμή που, στην αρχαία τραγωδία, ο ήρωας αποσπάται από τον Χορό. Ο Χορός εκπροσωπεί τη συλλογική μνήμη, τη διάρκεια, τον κόσμο που αντέχει. Ο ήρωας, αντίθετα, προσωποποιεί το μέρος που επιμένει, που προχωρά, που αναλαμβάνει το ρίσκο της μοναδικότητας. Το τραγικό δεν γεννιέται επειδή ο ήρωας είναι μόνος, αλλά επειδή δεν μπορεί πια να επιστρέψει αλώβητος στο όλον.
Στο Έπος της Ζωής, αυτή η δομή εμφανίζεται πριν από τον άνθρωπο. Το Σύμπλεγμα λειτουργεί ως πρωτο-Χορός: φέρει τη μνήμη, την αντοχή, τη συνέχεια. Το Μόριο, αποσπασμένο, δεν είναι ακόμη πρόσωπο, αλλά είναι ήδη τραγικό υποκείμενο, γιατί η ύπαρξή του έχει καταστεί διακριτή. Από τη στιγμή που κάτι ξεχωρίζει, μπορεί και να χαθεί. Και από τη στιγμή που μπορεί να χαθεί, αποκτά νόημα.
Ο Αριστοτέλης, ορίζοντας την τραγωδία ως μίμηση πράξεως σπουδαίας και τελείας, εισάγει την έννοια της πράξης ως κεντρικό άξονα του τραγικού. Όμως η πράξη, για να υπάρξει, προϋποθέτει ήδη συγκροτημένο υποκείμενο. Το Έπος της Ζωής κινείται βαθύτερα: διερευνά τις συνθήκες που καθιστούν την πράξη δυνατή. Πριν από την πράξη, υπάρχει η μορφή. Πριν από την ηθική σύγκρουση, υπάρχει η οντολογική. Το τραγικό, επομένως, δεν ξεκινά με την πράξη, αλλά με τη δυνατότητά της.
Η αριστοτελική τραγωδία οδηγεί στην κάθαρση μέσω φόβου και ελέου. Αυτά τα συναισθήματα προϋποθέτουν αναγνώριση, ταύτιση, συνείδηση. Στο μοριακό επίπεδο του έργου, δεν υπάρχει ακόμη φόβος με ανθρώπινη έννοια. Υπάρχει όμως ρίσκο. Υπάρχει απώλεια. Υπάρχει ανάμιξη. Και αυτά αποτελούν την πρώτη ύλη του τραγικού, πριν μετασχηματιστεί σε ψυχικό βίωμα.
Η ενσωμάτωση του Αντι-Συμπλέγματος, η νίκη που φέρει μέσα της το ξένο και το τραυματικό, παραπέμπει άμεσα στην αισχυλική σύλληψη της ιστορίας ως αλυσίδας συνεπειών. Τίποτε δεν κερδίζεται χωρίς κόστος. Καμία τάξη δεν εγκαθιδρύεται χωρίς υπόλειμμα χάους. Όπως στις Ευμενίδες, η λύση δεν αναιρεί τη σύγκρουση αλλά τη μετασχηματίζει, έτσι και εδώ η ζωή δεν γεννιέται καθαρή, αλλά μικτή.
Το τραγικό, λοιπόν, δεν είναι ανθρώπινη επινόηση. Είναι κοσμική συνθήκη που ο άνθρωπος κληρονομεί. Η αρχαία τραγωδία δεν δημιουργεί το τραγικό· του δίνει φωνή. Αυτό που στο μοριακό επίπεδο είναι σιωπηλή επιμονή, στην τραγωδία γίνεται λόγος, μύθος και σκηνική πράξη. Ο Αισχύλος τοποθετεί το τραγικό μέσα στο σύμπαν· ο Αριστοτέλης το συστηματοποιεί μέσα στη μορφή. Το Έπος της Ζωής επιστρέφει στην αρχή: εκεί όπου το τραγικό δεν έχει ακόμη όνομα, αλλά έχει ήδη δομή.
Η ζωή γίνεται τραγική τη στιγμή που αποκτά συνέχεια. Γιατί κάθε συνέχεια εμπεριέχει την απειλή της διακοπής της. Χωρίς αυτή την απειλή, δεν υπάρχει νόημα, μόνο λειτουργία. Το νόημα γεννιέται από τη δυνατότητα της απώλειας. Και αυτή η δυνατότητα εγκαθίσταται στον κόσμο πολύ πριν εμφανιστεί ο άνθρωπος για να τη σκεφτεί ή να τη θρηνήσει.
Όταν, δισεκατομμύρια χρόνια αργότερα, ο άνθρωπος ανεβαίνει στη σκηνή και μιλά για μοίρα, ενοχή και ευθύνη, δεν κάνει τίποτε άλλο από το να συνεχίζει μια ήδη τραγική ιστορία. Η τραγωδία δεν αρχίζει με τον Οιδίποδα. Αρχίζει με το πρώτο Μόριο που τόλμησε να σταθεί μόνο του απέναντι στο χάος.
December 14, 2025
Before Man: The Molecular Genesis of Tragedy
The Epic of Life is structured as a dramaturgical cosmogony, where the genesis of life is not presented as a linear evolution or triumph of matter, but as a succession of ruptures, persistence and losses. The First Act, placed at the molecular level, before all consciousness and historicity, does not function as a simple prelude, but as the foundation of the tragic condition. There, matter acquires a form capable of being preserved and therefore capable of being lost. From this moment on, the world ceases to be neutral.
The detachment of Molecule from the Complex constitutes the first dramatic intersection of the play. It is not an act of free will in human terms, nor the result of a moral choice. But it is the persistence of the form in the face of dissolution. This persistence is the primary hubris , not in the moral sense of arrogance, but in the cosmological sense that we encounter in Aeschylus: the transcendence of the measure that is not defined by law, but by the very structure of the world.
In Aeschylus, hubris is not simply a human error; it is a disruption of the cosmic balance. Heroes are not punished for “having done wrong,” but for insisting on existing in a way that the world cannot absorb without cost. Judgment is not a moral principle, but a cosmic mechanism of reparation. By the same token, Molecule does not do wrong; it disrupts. And disruption creates history.
The moment when the figure is detached from the whole is reminiscent of the moment when, in ancient tragedy, the hero is detached from the Chorus. The Chorus represents collective memory, duration, the world that endures. The hero, on the contrary, personifies the part that persists, that advances, that takes the risk of uniqueness. The tragic is not born because the hero is alone, but because he can no longer return unscathed to the whole.
In the Epic of Life, this structure appears before man. The Complex functions as a proto-Chorus: it carries memory, endurance, continuity. The Molecule, detached, is not yet a person, but is already a tragic subject, because its existence has become distinct. From the moment something stands out, it can also be lost. And from the moment it can be lost, it acquires meaning.
Aristotle, defining tragedy as the imitation of an act, introduces the concept of action as the central axis of the tragic. However, action, in order to exist, presupposes an already constituted subject. The Epic of Life moves deeper: it explores the conditions that make action possible. Before action, there is form. Before moral conflict, there is ontological conflict. The Tragic, therefore, does not begin with action, but with its possibility.
Aristotelian tragedy leads to catharsis through fear and pity. These emotions presuppose recognition, identification, consciousness. At the molecular level of the play, there is no fear in a human sense yet. But there is risk. There is loss. There is involvement. And these constitute the raw material of the Tragic, before it is transformed into a psychic experience.
The incorporation of the Anti-Complex, the victory that carries within it the foreign and the traumatic, directly refers to the Aeschylian conception of history as a chain of consequences. Nothing is won without a cost. No order is established without a residue of chaos. As in the Eumenides, the solution does not negate the conflict but transforms it, so here too life is not born pure, but mixed.
The Tragic, then, is not a human invention. It is a cosmic condition that man inherits. Ancient tragedy does not create the Tragic; it gives it a voice. What at the molecular level is silent persistence, in tragedy becomes speech, myth, and stage action. Aeschylus places the Tragic within the universe; Aristotle systematizes it within form. The Epic of Life returns to the beginning: where the Tragic does not yet have a name, but already has a structure.
Life becomes tragic the moment it acquires continuity. For every continuity contains the threat of its interruption. Without this threat, there is no meaning, only function. Meaning is born from the possibility of loss. And this possibility is established in the world long before man appears to think about it or to mourn it.
When, billions of years later, man takes the stage and speaks of fate, guilt and responsibility, he does nothing more than continue an already tragic story. Tragedy does not begin with Oedipus. It begins with the first Molecule that dared to stand alone against chaos.
