 |
Η απόπειρα δολοφονίας του -υποψήφιου τότε- Προέδρου Τραμπ στις 13 Ιουλίου 2024, κατά τη διάρκεια προεκλογικής συγκέντρωσής του στο Μπάτλερ της Πενσιλβάνια, δεν ανατρέπει την μποντριγιαρική ανάγνωση. Αντιθέτως, την επιβεβαιώνει. Ένας 20χρονος άνοιξε πυρ και τραυμάτισε τον Τραμπ ελαφρά στο αυτί, χωρίς όμως να απειληθεί σοβαρά η ζωή του. Το γεγονός αυτό εντάσσεται ακριβώς στο καθεστώς των σημείων: η απόπειρα λειτουργεί περισσότερο ως υπερπραγματικό συμβάν παρά ως ρήγμα στο πραγματικό. Παρά το ότι η πραγματική ζωή του Προέδρου δεν κινδύνεψε ουσιαστικά, η πράξη ενίσχυσε το σενάριο της σύγκρουσης, νομιμοποίησε λόγους προειδοποίησης και ενίσχυσε τη δραματοποίηση του φαντασιακού. Στην πιο διάσημη εικόνα από το περιστατικό, ο Τραμπ με τη γροθιά υψωμένη πάνω από το κεφάλι του, με αίμα στο αυτί και στο μάγουλο, στέκεται μπροστά σε μια αμερικανική σημαία που κυματίζει στον αέρα, ενώ δύο ομοσπονδιακοί πράκτορες τον προστατεύουν και τον συνοδεύουν. Η φωτογραφία αυτή, τραβηγμένη από τον Evan Vucci του Associated Press, έγινε σύμβολο του επεισοδίου και, είτε το γεγονός ήταν σκηνοθετημένο είτε όχι, πιθανότατα βοήθησε στην εκλογική εκστρατεία του Τραμπ, ενισχύοντας την εικόνα του ως ανθεκτικού και αδιάλλακτου ηγέτη. |
Η πρόσφατη ανταλλαγή απειλών μεταξύ των Ηνωμένων Πολιτειών της Αμερικής και του Ιράν, με κεντρικό πρόσωπο τον Πρόεδρο Τραμπ, προσφέρει ένα υποδειγματικό πλαίσιο για μια ανάγνωση που κινείται στη λογική της προσομοίωσης του Ζαν Μποντριγιάρ.
Στον ύστερο καπιταλισμό της εικόνας, όπως τον αναλύει ο Μποντριγιάρ, η πολιτική έχει μετατοπιστεί από το πεδίο των πράξεων στο πεδίο των σημείων. Δεν κυβερνά πλέον το γεγονός, αλλά η αναπαράστασή του· όχι η πράξη, αλλά η αναπαράσταση της πράξης, η κωδικοποίησή της σε εικόνες και συμβολικά σχήματα. Η σύγχρονη γεωπολιτική σύγκρουση δεν εκτυλίσσεται πρωτίστως στο έδαφος, ούτε στις στρατιωτικές κινήσεις, αλλά στην οθόνη, στον λόγο, στο φαντασιακό. Οι απειλές, τα σενάρια και οι δηλώσεις της απόλυτης βίας κυκλοφορούν και κυριαρχούν ως σημεία μέσα σε ένα σύστημα εικόνων, ανεξάρτητα από το αν θα πάρουν ποτέ σάρκα και οστά.
Σε αυτό το πλαίσιο, απειλές όπως εκείνες που αφορούν τη δολοφονία ενός Προέδρου ή την «εξαφάνιση ενός κράτους από τον χάρτη» δεν πρέπει να αναγνωστούν κυριολεκτικά. Ανήκουν στην τάξη της προσομοίωσης: είναι γεγονότα που υπάρχουν πριν συμβούν και, ακριβώς γι’ αυτό, δεν χρειάζεται ποτέ να συμβούν. Η ίδια η αναφορά τους, η κυκλοφορία τους στον λόγο και στο θέαμα, παράγει ήδη όλα τα αποτελέσματα που θα μπορούσε να είχε η πραγματική πράξη. Η βία δεν εκτελείται για να επιτευχθεί σκοπός. Η αναπαράσταση της βίας έχει ήδη δημιουργήσει τον συμβολικό χώρο στον οποίο η πολιτική, η ισχύς και η σύγκρουση μπορούν να παρακολουθηθούν και να αναγνωριστούν.
Η απειλή κατά της ζωής ενός Προέδρου των Ηνωμένων Πολιτειών λειτουργεί, στο πλαίσιο της μποντριγιαρικής σκέψης, ως υπερπραγματικό συμβάν. Δεν πρόκειται για ένα ενδεχόμενο πολιτικό έγκλημα που αναμένουμε να εκδηλωθεί στο μέλλον, αλλά ήδη ένα σημείο μέγιστης σύγκρουσης, ενσωματωμένο στον μύθο και στη φαντασιακή αφήγηση της αμερικανικής πολιτικής. Η δολοφονία Προέδρου αποτελεί ένα από τα εμβληματικά «σενάρια» που ενισχύουν τη μυθολογία της πολιτικής εξουσίας και της ανασφάλειας, ένα γεγονός τόσο φορτισμένο σημειωτικά, ώστε η ίδια η επίκλησή του αρκεί για να δημιουργήσει το αποτέλεσμα που η πραγματική πράξη θα επεδίωκε. Όπως συνέβη στην περίπτωση του Κένεντι, η βία δεν απειλεί την εξουσία, αλλά την ανανεώνει. Η απειλή δεν ανοίγει νέο ιστορικό χρόνο, αλλά τον κλείνει, επιβεβαιώνοντας ότι η ιστορία συνεχίζεται μέσα στο ίδιο σημείο σύγκρουσης, στο ίδιο συμβολικό πεδίο.
Όταν ο λόγος της απειλής συναντά τον λόγο της απόλυτης καταστροφής, όπως η δήλωση ότι μια χώρα θα εξαφανιστεί από τον χάρτη, δεν παρατηρούμε κλιμάκωση γεγονότων, αλλά καθαρή συμμετρία σημείων. Η ολοκληρωτική καταστροφή, διατυπωμένη λεκτικά, δεν δηλώνει στρατηγική ούτε σχεδιασμό. Αποτελεί παντοδυναμία του λόγου, υπερβολή που παραπέμπει στην απόλυτη κυριαρχία της αναπαράστασης. Στον Μποντριγιάρ, η υπερβολή δεν είναι αδυναμία, αλλά τεχνική. Όσο πιο ακραία η διατύπωση τόσο πιο αποτελεσματικά ακυρώνεται η σχέση με το πραγματικό της περιεχόμενο. Η απειλή της ολοκληρωτικής εξάλειψης δεν προορίζεται να υλοποιηθεί. Προορίζεται να κυκλοφορήσει ως εικόνα απόλυτης ισχύος, να καταλάβει τον χώρο του φαντασιακού και να εξαντλήσει εκεί κάθε δυνατή σύγκρουση. Η ανταλλαγή απειλών δεν παράγει γεγονότα, αλλά ισορροπία σημείων. Δεν έχουμε αντιπαράθεση δυνάμεων, αλλά ανταγωνισμό ρητορικών ακροτήτων, στον οποίο κάθε πλευρά επιδιώκει να καταλάβει το ανώτατο σημείο της συμβολικής βίας.
Το ερώτημα αν θα μπορούσε να προσομοιωθεί μια δολοφονία για να νομιμοποιηθεί μια επίθεση αποκαλύπτει τα όρια της ίδιας της προσομοίωσης. Θεωρητικά, μια σκηνοθετημένη απόπειρα ή ένας προσομοιωμένος θάνατος θα αποτελούσε το απόλυτο υπερ-γεγονός: τέλειο θέαμα, απόλυτη ηθική ασυμμετρία, άμεση δικαιολόγηση της βίας. Στην πραγματικότητα, όμως, στο καθεστώς της ολοκληρωμένης προσομοίωσης, κάτι τέτοιο δεν είναι αναγκαίο. Η δολοφονία έχει ήδη συμβεί στο επίπεδο του λόγου. Η υπόσχεση του θανάτου, η απειλή του, η διαρκής επίκλησή του παράγουν το ίδιο — και μεγαλύτερο — συμβολικό αποτέλεσμα από την ίδια την πράξη. Το σύστημα δεν χρειάζεται πια σώματα. Χρειάζεται σενάρια, εικόνες, αναπαραστάσεις που λειτουργούν ως σημειολογικά γεγονότα.
Σε αυτό το πλαίσιο αναδύεται η βαθύτερη διαφορά ανάμεσα στο τραγικό και στο υπερπραγματικό. Στο τραγικό, ο βασιλιάς πρέπει να πεθάνει. Ο θάνατός του ανοίγει ρήγμα στον κόσμο, παράγει μη αναστρέψιμες συνέπειες και εγκαθιδρύει ιστορικό χρόνο. Στην προσομοίωση, ο βασιλιάς δεν πεθαίνει ποτέ πραγματικά. Πεθαίνει ως εικόνα, για να επιβεβαιώσει ότι τίποτα δεν μπορεί να χαθεί. Η απειλή δολοφονίας και η απειλή ολοκληρωτικής καταστροφής είναι τελετουργίες χωρίς θάνατο. Δεν εγκαινιάζουν τραγωδία, αλλά θέαμα. Δεν διακινδυνεύουν την εξουσία· την ανακυκλώνουν. Δεν προκαλούν αληθινή απώλεια· την αναπαράγουν ως συμβολική διαδικασία.
Η σύγχρονη γεωπολιτική σύγκρουση, σε μποντριγιαρική ανάγνωση, δεν αποτελεί συνέχιση της πολιτικής με άλλα μέσα, αλλά συνέχιση του θεάματος με άλλα σημεία. Η Ιστορία δεν τελειώνει· αναπαριστάνεται. Οι απειλές δεν στοχεύουν στην πραγματική βία, αλλά στην εξάντλησή της στο επίπεδο του λόγου. Η πιο ακραία απειλή είναι ταυτόχρονα και η πιο ακίνδυνη, όχι επειδή είναι ψευδής, αλλά επειδή είναι τέλεια ενσωματωμένη στο σύστημα της προσομοίωσης. Το πραγματικό δεν ακυρώνεται από την ειρήνη, αλλά από την υπερβολική του αναπαράσταση, από την υπερπραγματική του ενσωμάτωση σε εικόνες, λόγο και φαντασιακό. Η πολιτική βία έχει ήδη γίνει θέαμα, και η ιστορία συνεχίζει να λειτουργεί ως σημείο μέσα στο οποίο το συμβολικό και το υπερπραγματικό αντικαθιστούν το γεγονός.
Γλωσσάρι βασικών εννοιών του Μποντριγιάρ
Υπερπραγματικό (Hyperréel): Η κατάσταση όπου η αναπαράσταση ενός γεγονότος ή φαινομένου γίνεται πιο πραγματική ή πιο αποτελεσματική από το ίδιο το πραγματικό γεγονός.
Προσομοίωση (Simulation): Η διαδικασία δημιουργίας εικόνων ή σημείων που αντικαθιστούν ή υπερβαίνουν το πραγματικό γεγονός, χωρίς απαραίτητα να έχει συμβεί στην πραγματικότητα.
Σημείο (Signe): Έννοια που ξεπερνά το απλό γεγονός. Είναι ένα στοιχείο μέσα στο σύστημα αναπαραστάσεων που έχει νόημα ανεξάρτητα από την πραγματική υλοποίησή του.
Θέαμα (Spectacle): Η κυριαρχία της εικόνας και του λόγου στην κοινωνία, όπου η πολιτική και η βία γίνονται αντικείμενο παρακολούθησης και κατανάλωσης, όχι άμεσης εμπειρίας.
Υπερβολή (Exagération): Στρατηγική ενίσχυσης της συμβολικής ισχύος ενός γεγονότος ή απειλής, ώστε να ακυρώνεται η ανάγκη πραγματικής εκτέλεσης.
Ιστορία ως αναπαράσταση (Histoire comme représentation): Η ιδέα ότι οι κοινωνικές και πολιτικές διαδικασίες λειτουργούν πλέον ως εικόνες ή σημεία και όχι ως γεγονότα που παράγουν πραγματικές αλλαγές στον κόσμο.
January 21, 2026
History as a sign: simulated violence and hyperreality in the contemporary political scene
The recent exchange of threats between the United States of America and Iran, centered on President Trump, offers an exemplary framework for a reading that moves within the logic of Jean Baudrillard's simulation .
In the late capitalism of the image, as analyzed by Baudrillard, politics has shifted from the field of acts to the field of signs. It is no longer the fact that governs, but its representation; not the act, but the representation of the act, its codification in images and symbolic shapes. The contemporary geopolitical conflict does not unfold primarily on the ground, nor in military movements, but on the screen, in speech, in the imaginary. Threats, scenarios, and declarations of absolute violence circulate and dominate as signs within a system of images, regardless of whether they ever take on flesh and blood.
In this context, threats such as those concerning the assassination of a President or the “disappearance of a state from the map” should not be read literally. They belong to the order of simulation: they are events that exist before they happen and, precisely for this reason, they never need to happen. Their very mention, their circulation in speech and spectacle, already produces all the effects that the real act could have. Violence is not carried out to achieve an end. The representation of violence has already created the symbolic space in which politics, power and conflict can be monitored and recognized.
The threat to the life of a President of the United States functions, in the context of Baudrillardian thought, as a surreal event. It is not a potential political crime that we expect to manifest in the future, but already a point of maximum conflict, embedded in the myth and the imaginary narrative of American politics. The assassination of a President constitutes one of the emblematic “scenarios” that reinforce the mythology of political power and insecurity, an event so semiotically charged that its very invocation is sufficient to create the effect that the real act would seek. As happened in the case of Kennedy, violence does not threaten power, but renews it. The threat does not open a new historical time, but closes it, confirming that history continues within the same point of conflict, in the same symbolic field.
When the discourse of threat meets the discourse of absolute destruction, such as the declaration that a country will disappear from the map, we do not observe an escalation of events, but a pure symmetry of signs. Total destruction, formulated verbally, does not indicate strategy or planning. It constitutes the omnipotence of speech, an exaggeration that refers to the absolute dominance of representation. In Baudrillard, exaggeration is not a weakness, but a technique. The more extreme the formulation, the more effectively the relationship with its real content is annulled. The threat of total annihilation is not intended to be realized. It is intended to circulate as an image of absolute power, to occupy the space of the imaginary and to exhaust every possible conflict there. The exchange of threats does not produce events, but a balance of signs. We do not have a confrontation of forces, but a competition of rhetorical extremes, in which each side seeks to seize the highest point of symbolic violence.
The question of whether a murder could be simulated in order to legitimize an attack reveals the limits of simulation itself. In theory, a staged attempt or simulated death would constitute the ultimate hyper-event: a perfect spectacle, absolute moral asymmetry, immediate justification of violence. In reality, however, in the regime of complete simulation, this is not necessary. The murder has already occurred at the level of discourse. The promise of death, its threat, its constant invocation produce the same — and greater — symbolic effect than the act itself. The system no longer needs bodies. It needs scenarios, images, representations that function as semiotic events.
In this context, the deepest difference between the tragic and the surreal emerges. In the tragic, the king must die. His death opens a rift in the world, produces irreversible consequences, and establishes historical time. In the simulation, the king never really dies. He dies as an image, to confirm that nothing can be lost. The threat of assassination and the threat of total destruction are rituals without death. They do not inaugurate the tragic, but spectacle. They do not risk power; they recycle it. They do not cause real loss; they reproduce it as a symbolic process.
The contemporary geopolitical conflict, in a Baudrillardian reading, is not a continuation of politics by other means, but a continuation of the spectacle by other signs. History does not end; it is represented. Threats do not aim at real violence, but at its exhaustion at the level of discourse. The most extreme threat is at the same time the most harmless, not because it is false, but because it is perfectly integrated into the system of simulation. The real is not annulled by peace, but by its excessive representation, by its hyperreal integration into images, discourse, and the imaginary. Political violence has already become a spectacle, and history continues to function as a sign within which the symbolic and the hyperreal replace the fact.
Glossary of Baudrillard's key concepts
Hyperreal (Hyperréel): The state where the representation of an event or phenomenon becomes more real or more effective than the actual event itself.
Simulation: The process of creating images or signs that replace or exceed the real event, without necessarily having actually occurred.
Sign (Signe): A concept that goes beyond the simple fact. It is an element within the system of representations that has meaning regardless of its actual implementation.
Spectacle: The dominance of image and speech in society, where politics and violence become objects of observation and consumption, not direct experience .
Exaggeration (Exagération): Strategy of enhancing the symbolic power of an event or threat, so as to negate the need for actual execution.
History as representation (Histoire comme représentation): The idea that social and political processes now function as images or signs rather than as events that produce real changes in the world.
