 |
Το θέατρο ζει όσο υπάρχει καταγραφή. Όταν το Εθνικό Θέατρο δεν διαθέτει ολοκληρωμένα ψηφιακά αρχεία, το κοινό αναγκάζεται να αναζητά παραστάσεις σε άλλα μέρη, όπως το YouTube, όπου ορισμένες -ευτυχώς- ανήκουν στην ΕΡΤ και αποτελούν δημόσια αγαθά. Η ψηφιακή τεχνολογία μπορεί να δώσει ζωή στις παραστάσεις πέρα από τη σκηνή, να τις κάνει προσβάσιμες σε όλους και να μετατρέψει τη θεατρική εμπειρία σε συλλογική μνήμη. Στο στιγμιότυπο από την πλατφόρμα, η προβαλλόμενη φωτογραφία είναι από παράσταση που δεν διατίθεται βιντεοσκοπημένη... |
Είναι πραγματικά εντυπωσιακό πώς ένας οργανισμός τόσο κεντρικός για τη ζωή του ελληνικού θεάτρου, όπως το Εθνικό Θέατρο, μπορεί να αφήνει ένα κομμάτι της μνήμης του να παραμένει σχεδόν αόρατο. Όποιος περιηγηθεί στην επίσημη ιστοσελίδα του οργανισμού για να βρει βιντεοσκοπημένες παραστάσεις θα διαπιστώσει ότι το υλικό που διατίθεται είναι εξαιρετικά περιορισμένο, αποσπασματικό και, συνολικά, πολύ μακριά από αυτό που θα περίμενε ο πολίτης για έναν θεσμό με τόσο μακρά και σημαντική ιστορία. Από το 1931 έως το 2025, η πλατφόρμα περιλαμβάνει μόλις 252 αρχεία, χωρίς όμως να πρόκειται για ισάριθμες παραστάσεις, δεδομένου ότι πολλές διατίθενται σε... τεμάχια!
Δεν γνωρίζουμε αν το Εθνικό διαθέτει πλήρες αρχείο από κάποια χρονική στιγμή και μετά· ίσως υπάρχει, αλλά δεν έχει διατεθεί δημόσια ούτε καν ως στοιχειώδης συλλογή για ερευνητές, σχολές, θεατρολόγους ή κοινό. Το γεγονός ότι δεν είναι προσβάσιμο καθιστά το αρχείο πρακτικά αόρατο, και η δημόσια παρουσία του περιορίζεται σε ένα είδος «δειγματολογίου» που δεν ανταποκρίνεται στην ιστορική και πολιτιστική σημασία του οργανισμού. Ως αποτέλεσμα, συχνά αναγκαζόμαστε να αναζητάμε στο YouTube πειρατικές βιντεοσκοπήσεις ολοκληρωμένων παραστάσεων - ευτυχώς μερικές ανήκουν στην ΕΡΤ και δεν είναι πραγματικά πειρατικές, αλλά αποτελούν δημόσια αγαθά! Ωστόσο, γεγονός παραμένει ότι η επίσημη πλατφόρμα του Εθνικού δεν παρέχει ολοκληρωμένη πρόσβαση στο έργο του.
Η ελληνική θεατρική κριτική, όσο πολύτιμη κι αν είναι σε ορισμένες περιπτώσεις, δεν μπορεί να υποκαταστήσει την ίδια την παράσταση. Στην Ελλάδα, η κριτική κουβαλά διαχρονικά τις αδυναμίες της· είναι συχνά αποσπασματική, εντυπωσιοθηρική και χωρίς σταθερή μεθοδολογία, και γι’ αυτό δεν μπορεί να λειτουργήσει ως αξιόπιστος φορέας διαφύλαξης της μνήμης μιας παράστασης. Χωρίς τη βιντεοσκόπηση, η παράσταση χάνεται μαζί με τις υποκειμενικές εντυπώσεις των κριτικών και των θεατών που την είδαν, και η ιστορία του θεάτρου παραμένει ημιτελής, αποσπασματική, με κενά που δύσκολα καλύπτονται.
Παράλληλα, το διεθνές παράδειγμα δείχνει τι είναι εφικτό και πώς μια στρατηγική διαχείρισης μπορεί να προσφέρει πολλαπλά οφέλη. Το National Theatre της Αγγλίας δεν κρατά απλώς αρχείο· το διαθέτει, το αξιοποιεί και το μετατρέπει σε προστιθέμενη αξία. Διαθέτει τις παραστάσεις του διαδικτυακά μέσω πλατφόρμας on demand, επεκτείνοντας την εμβέλειά τους πέρα από γεωγραφικά όρια, δίνοντας πρόσβαση σε σχολεία, πανεπιστήμια και ερευνητές, ενώ παράλληλα δημιουργεί έσοδα από τη νόμιμη ψηφιακή εκμετάλλευση των παραστάσεων. Παράλληλα, έχει μια σημαντική παρουσία στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, όπου προβάλλει αποσπάσματα από τις παραγωγές του για πολλούς λόγους, συμπεριλαμβανομένων διαφημιστικών σκοπών, εκπαιδευτικής προβολής και ενίσχυσης του ενδιαφέροντος του κοινού για τις ζωντανές παραστάσεις. Με αυτόν τον τρόπο, η θεατρική παραγωγή παύει να είναι εντελώς «εφήμερη» και γίνεται διεθνές, ζωντανό και προσβάσιμο πολιτιστικό αγαθό.
Στην Ελλάδα, ένα εμβληματικό παράδειγμα που δείχνει πώς μπορεί ή δεν μπορεί να χειριστεί κανείς το δημόσιο πολιτιστικό υλικό είναι η περίπτωση των «Περσών» επί διοίκησης Λιγνάδη. Η παράσταση μεταδόθηκε ζωντανά από την Επίδαυρο μέσω livestream σε ολόκληρο τον κόσμο, εκτός από την Ελλάδα. Το γεγονός αυτό έχει καταγραφεί δημόσια, και αποτελεί χαρακτηριστικό δείγμα της ασυνέπειας στη διαχείριση ενός δημόσιου οργανισμού. Οι Έλληνες πολίτες χρηματοδοτούν την παραγωγή, αλλά αποκλείστηκαν από την ίδια την εμπειρία, ενώ το έργο ταξίδεψε παντού αλλού. Χωρίς να υποτιμάμε τις προθέσεις των ανθρώπων που χειρίζονται τον οργανισμό, η επιλογή αυτή δείχνει ότι η δημόσια πολιτιστική περιουσία δεν αντιμετωπίζεται πάντα με την ευθύνη και τη συνέχεια που θα έπρεπε.
Δεν είναι μόνο ζήτημα πρόσβασης· είναι ζήτημα ιστορίας. Η έλλειψη πλήρους δημόσιου βιντεοαρχείου περιορίζει τη δυνατότητα να γραφτεί ολοκληρωμένη ιστορία του σύγχρονου ελληνικού θεάτρου. Υπονομεύει τη θεσμική υπόσταση του Εθνικού ως φορέα μνήμης. Σε μια εποχή που η ψηφιοποίηση είναι εύκολη και καθιερωμένη διεθνώς, η δημόσια εικόνα ενός περιορισμένου και αποσπασματικού ψηφιακού αρχείου είναι ενδεικτική της έλλειψης σταθερής, συνεχούς στρατηγικής και οράματος για τη διαχείριση της πολιτιστικής κληρονομιάς.
Ένας εθνικός οργανισμός δεν μπορεί να λειτουργεί με λογική τυχαίας ή επιλεκτικής διάθεσης του υλικού του. Το Εθνικό Θέατρο χρειάζεται ένα πλήρες, συστηματικό, ενιαίο και δημόσια προσβάσιμο βιντεοαρχείο, με σαφή πολιτική ψηφιακής διάθεσης των παραστάσεων μετά από εύλογο χρονικό διάστημα, και δυνατότητες για ψηφιακές εκδόσεις on demand και εκπαιδευτικές άδειες. Το θέατρο, λόγω της φύσης του, είναι περιορισμένης εμβέλειας· το δημόσιο θέατρο οφείλει να υπερβεί αυτόν τον περιορισμό, να φυλάξει τις παραστάσεις του, να τις διαθέσει και να τις διαδώσει. Το Εθνικό Θέατρο δεν χρειάζεται «δειγματολόγιο»· χρειάζεται αρχείο· και χρειάζεται να κατανοήσει ότι το έργο του ανήκει στο κοινό που το πληρώνει, αλλά και στην ιστορία του ελληνικού θεάτρου που το απαιτεί.
November 22, 2025
The invisible archive of the National Theatre and the responsibility of institutional memory
It is truly impressive how an organization so central to the life of Greek theater, such as the National Theater, can let a piece of its memory remain almost invisible. Anyone who browses the organization's official website to find videotaped performances will find that the material available is extremely limited, fragmentary and, overall, far from what the citizen would expect for an institution with such a long and important history. From 1931 to 2025, the platform includes just 252 archives, but not the same number of performances, since many are available in... pieces!
We do not know whether the National Theatre has a complete archive from any point in time; it may exist, but it has not been made publicly available, not even as a basic collection for researchers, schools, theatre scholars or the public. The fact that it is not accessible makes the archive practically invisible, and its public presence is limited to a kind of “sample list” that does not correspond to the historical and cultural significance of the institution. As a result, we are often forced to search YouTube for pirated video recordings of complete performances - fortunately some belong to the Greek Radio Television (ERT) and are not really pirated, but are public goods! However, the fact remains that the official platform of the National Theatre does not provide complete access to its work.
Greek theater criticism, however valuable it may be in some cases, cannot replace the performance itself. In Greece, criticism has always had its weaknesses; it is often fragmentary, impressionistic and lacking a stable methodology, and therefore cannot function as a reliable vehicle for preserving the memory of a performance. Without video recording, the performance is lost along with the subjective impressions of the critics and the spectators who saw it, and the history of theater remains incomplete, fragmentary, with gaps that are difficult to fill.
At the same time, the international example shows what is possible and how a management strategy can offer multiple benefits. The National Theatre of England does not simply keep an archive; it disposes of it, exploits it and transforms it into added value. It makes its performances available online through an on-demand platform, extending their reach beyond geographical boundaries, giving access to schools, universities and researchers, while generating revenue from the legal digital exploitation of the performances. At the same time, it has a significant presence on social media, where it displays excerpts from its productions for many reasons, including advertising purposes, educational outreach and enhancing public interest in live performances. In this way, theatrical production ceases to be completely “ephemeral” and becomes an international, vibrant and accessible cultural asset.
In Greece, an emblematic example of how one can or cannot handle public cultural material is the case of “Persians” under the Lignadis administration. The performance was broadcast live from Epidaurus via livestream to the entire world, except for Greece. This event has been publicly recorded, and is a typical example of the inconsistency in the management of a public organization. Greek citizens finance the production, but were excluded from the experience itself, while the work traveled everywhere else. Without underestimating the intentions of the people who handle the organization, this choice shows that public cultural property is not always treated with the responsibility and continuity that it should be.
It is not just a question of access; it is a question of history. The lack of a complete public video archive limits the possibility of writing a comprehensive history of contemporary Greek theater. It undermines the institutional status of the National as a vehicle for memory. In an era when digitization is easy and internationally established, the public image of a limited and fragmented digital archive is indicative of the lack of strategy and vision for the management of cultural heritage.
A national organization cannot operate with a logic of random or selective distribution of its material. The National Theater needs a complete, systematic, unified and publicly accessible video archive, with a clear policy of digital distribution of performances after a reasonable period of time, and possibilities for digital on-demand editions and educational licenses. Theater, by its nature, is limited in scope; the public theater must overcome this limitation, preserve its performances, make them available and disseminate them. The National Theater does not need a “sample book”; it needs an archive; and it needs to understand that its work belongs to the audience that pays for it, but also to the history of Greek theater that demands it.
