 |
| Άποψη του εσωτερικού του Θεάτρου «ΑΠΟΛΛΩΝ» της Ερμούπολης Σύρου, μετά την τελευταία αποκατάστασή του (η φωτογραφία από την επίσημη ιστοσελίδα του θεάτρου: https://apollontheater.gr/). |
Το παρόν, εν εξελίξει χρονολόγιο βασίζεται κυρίως στη διατριβή της κυρίας Ελένης Φεσσά-Εμμανουήλ με τίτλο «Η Αρχιτεκτονική του Νεοελληνικού Θεάτρου», που δημοσιεύτηκε το 1994 στην Αθήνα με τη χορηγία του Ευρωπαϊκού Πολιτιστικού Κέντρου Δελφών και του Ιδρύματος Ιωάννου Φ. Κωστόπουλου. Όπου μου ήταν δυνατό, επικαιροποίησα στοιχεία μετά από δική μου έρευνα, κυρίως σε ό,τι αφορά τα θεατρικά κτήρια που επιβιώνουν μέχρι σήμερα (με κόκκινα γράμματα, τα περισσότερα από τη δεκαετία του 1930), αλλά και εμπλούτισα τις πληροφορίες σχετικά με τις ανασκαφές των αρχαίων θεάτρων μας. Ο 18ος και οι πρώτες δεκαετίες του 20ού αιώνα (μέχρι το 1940) είναι δικές μου προσθήκες, που ωστόσο κι αυτές βασίζονται ως επί το πλείστον στα δεδομένα που μας παρέχει το πολυτελές, πλούσιο σε φωτογραφικό υλικό, δίτομο βιβλίο. Στοιχεία που στερούνται χρονολόγησης παραλείπονται.
1720
Κέρκυρα. Χειμερινό θέατρο «Άγιος Ιάκωβος» (‘San Giacomo’). Πρόκειται για διασκευή σε θέατρο της βενετικής Στοάς Ευγενών του 1693. Παύει να φιλοξενεί παραστάσεις το 1892, ενώ το 1903 μετατρέπεται σε δημαρχείο (μέχρι σήμερα).
1750
Ζάκυνθος. Χειμερινό «Θέατρο του Κάστρου».
1805
Αργοστόλι. Χειμερινό «Θέατρο Σπυρίδωνος Μπερέττα» μέχρι το 1825 περίπου.
1806
Ζάκυνθος. Βραχύβιο χειμερινό μικρό θέατρο.
1813
Ζάκυνθος. Ίδρυση χειμερινού «Φιλοπατριωτικού Θεάτρου» από τον Φιλοδραματικό Σύλλογο Ζακύνθου.
1815
Κέρκυρα. Διασκευή και επισκευή του θεάτρου «Άγιος Ιάκωβος».
1817
Ζάκυνθος. Ίδρυση χειμερινού «Νέου Θεάτρου» από ευπατρίδες. Σε αυτό το θέατρο παρουσιάζονται «Ο Βασιλικός» του Μάτεση και «Ο Χάσης» του Γουζέλη.
-Κανονισμός «Θεάτρου Φιλοπατριωτών» στα ιταλικά.
1823
Ναύπλιο. Έγγραφη αίτηση Νικηταρά, αστυνόμου Ναυπλίου, προς το Υπουργείο Εσωτερικών για τη διεξαγωγή θεατρικών παραστάσεων σε οθωμανικό τέμενος.
1826
Ζάκυνθος. Ίδρυση χειμερινού θεάτρου «Αδάμ» από ευπατρίδες. Εδώ παίζονται «Ο Βασιλικός» και «Ο Χάσης».
Κέρκυρα. Ανέγερση χειμερινού θεατριδίου από τη Φιλοδραματική Εταιρεία.
1827
Ερμούπολη. Παραστάσεις Ομίλου Εθελοντών στο Καζίνο του Μέμου Μωραϊτόπουλου;
1830-1837
Εφήμερες υπαίθριες σκηνές σε Ναύπλιο, Ερμούπολη, Πάτρα, Αθήνα («Ελληνικός Ταχυδρόμος», 5.6.1837)
1831
Κέρκυρα. Επέκταση και ριζική ανακαίνιση του θεάτρου «Αγίου Ιακώβου» με σχέδια του Ιωάννη Χρόνη. Μετά τη διασκευή σε δημαρχείο το 1903, δεν σώζεται τίποτα από αυτές τις επεμβάσεις του.
1833
Αθήνα. Ανεκτέλεστα σχέδια του Christian Hansen για χειμερινό θέατρο (παραγγελία βενετού εμπόρου).
1834
Αθήνα. Ανεκτέλεστα σχέδια του Christian Hansen για χειμερινό Εθνικό Θέατρο στη θέση του Νομισματοκοπείου (Πλατεία Κλαυθμώνος).
1835
Ερμούπολη. Χειμερινό «Θέατρο Αποστολάκη Ρέγκου» στη θέση φυλακών Τζιβάρα μέχρι το 1844.
-Αίθουσα ερασιτεχνικών θεατρικών παραστάσεων στο κτήριο της Εμπορικής Λέσχης.
Αθήνα. Πρώτο ξύλινο παράπηγμα σαλτιμπάγκων στην Οδό Αιόλου.
1836
Ζάκυνθος. Ο ιταλός Ι. Καμιλιέρι ιδρύει το χειμερινό ξύλινο θέατρο «Απόλλων» στην πλατεία του Μώλου/Αγίου Γεωργίου (μέχρι το 1870 περίπου).
Αθήνα. Πρώτο ξύλινο υπαίθριο «Θέατρο Αθ. Σκοντζόπουλου» στην Οδό Αιόλου. Η επιχείρηση χρεοκοπεί και η ξυλεία του θεάτρου εκποιείται σε πλειστηριασμό.
1837
Αθήνα. Χειμερινό ξύλινο θέατρο ‘Gaetano Meli’ μεταξύ πλατείας Ιερού Λόχου και οδού Αιόλου.
-Πρώτη παρουσίαση υποτυπώδους ιταλικού μελοδράματος (4.6.1837, «Ο Κουρέας της Σεβίλλης»).
-Ίδρυση αυλικής σκηνής από την Αμαλία, όπου δίνονται παραστάσεις κατά κανόνα στα ελληνικά από έλληνες ερασιτέχνες.
1838
Αργοστόλι. Χειμερινό «Θέατρον Αλεξάνδρου Σολομού» με σχέδια του Α. ή Γ. Βαλσαμάκη μέχρι το 1849.
Αθήνα. Παραχώρηση οικοπέδου της Οδού Ηρώδου (σήμερα Μενάνδρου) στον Ι. Καμιλιέρι ύστερα από αίτημά του για ανέγερση χειμερινού θεάτρου με προνομιακούς όρους (Β.Δ. 19.5.1938).
1840
Αθήνα. Εγκαίνια του πρώτου λιθόκτιστου «Θεάτρου Αθηνών» (6.1.1840, «Λουτσία ντι Λαμερμούρ»), που φιλοξενεί κυρίως θιάσους ιταλικού μελοδράματος.
Ναύπλιο. Παράσταση Καραγκιόζη.
1842
Πάτρα. Ιπποδρόμιο στις 9 Δεκεμβρίου.
1843
Ζάκυνθος. Ίδρυση χειμερινού ‘’Teatro dei Parnassiani’’ από τον ιταλό Λουδοβίκο Ι. Μαρτζώκη στην ειδικά διαμορφωμένη οικία Γεννηματά.
1844
Αθήνα. Ο επιχειρηματίας Μπούκουρας αγοράζει το πρώτο λιθόκτιστο «Θέατρον Αθηνών», γνωστό πλέον ως «Θέατρο Μπούκουρα». Κατεδαφίζεται το 1896.
Ζάκυνθος. Αστυνομική προκήρυξη απαγορεύει «το καπνίζειν εν τω Θεάτρω, το συνορίζειν και προξενείν θορύβους».
1845
Ερμούπολη. Εφήμερη υπαίθρια σκηνή στη θέση «Τερψιθέα».
1848
Αθήνα. Έρχεται στο φως το Ωδείο Ηρώδου Αττικού (ανασκαφές 1848, 1857). Αναστήλωση μετά τον Β’ Παγκόσμιο.
1849
Μεσολόγγι. Ιπποδρόμιο στις 5 Μαΐου.
1850
Πάτρα. Λειτουργία στοιχειώδους χειμερινού θεάτρου.
Πειραιάς. Παραστάσεις Καραγκιόζη από τον καλαματιανό Μπαρμπα-Γιάννη Βράχαλη (σε καφενείο;).
1851
Ερμούπολη. Χώρος θεατρικών παραστάσεων του Λυκείου Χρήστου Ευαγγελίδη.
-Αποτυχία προσπάθειας ανέγερσης θεάτρου.
Ζάκυνθος. Κανονισμός «Θεάτρου Απόλλων».
1852
Αθήνα. Παράσταση Καραγκιόζη σε καφενείο της Πλάκας από τον Μπαρμπα-Γιάννη Βράχαλη.
1853
Κέρκυρα. Κανονισμός του θεάτρου «Αγίου Ιακώβου».
1854
Αθήνα. Παράσταση Καραγκιόζη.
Ζάκυνθος, Κέρκυρα. Παραστάσεις ιταλικού θιάσου κουκλοθεάτρου σε κλειστό χώρο;
1855
Λευκάδα. Ιδρύεται χειμερινό «Θέατρο Σαπφώ» από τη Θεατρική Εταιρεία.
1856
Πάτρα. Παραστάσεις ερασιτεχνικές και επαγγελματικές σε στοιχειώδες θέατρο/παράπηγμα (αναφορές στον τύπο).
Αθήνα. Υπογραφή σύμβασης μεταξύ Γρ. Καμπούρογλου και Δημοσίου για ανέγερση Εθνικού Θεάτρου.
1857
Αργοστόλι. Χειμερινό θέατρο «Ο Κέφαλος» μέχρι το 1858.
Αθήνα. Περαιτέρω αποκάλυψη Ωδείου Ηρώδου Αττικού με ανασκαφές.
1858
Αθήνα. Ανεκτέλεστα σχέδια του F.L.F. Boulanger για Εθνικό Θέατρο (πρωτοβουλία Καμπούρογλου, έγκριση Όθωνα).
1859
Αθήνα. Πρώτες οργανωμένες ανασκαφές και αναστηλώσεις στο αρχαίο Θέατρο του Διονύσου από την Αρχαιολογική Εταιρεία, με επόπτη τον έφορο αρχαιοτήτων Κυριάκο Πιττάκη.
1860
Αθήνα. Φωταέριο στο «Θέατρο Αθηνών» (Μπούκουρα).
-Το Δημοτικό Συμβούλιο εγκρίνει την πρόταση του δημάρχου Γ. Σκούφου για ανέγερση Δημοτικού Θεάτρου (2 Ιουλίου), που όμως δεν υλοποιείται.
1862
Ερμούπολη. Ανέγερση χειμερινού «Θεάτρου Απόλλων» με σχέδια του P. Sampò από μετοχική εταιρεία εύπορων Συριανών.
Αθήνα. Η Γερμανική Αρχαιολογική Σχολή επιχειρεί ανασκαφές και αναστηλώσεις στο αρχαίο Θέατρο του Διονύσου μέχρι το 1865 και επιβεβαιώνει ότι πρόκειται για το αρχαίο θέατρο και όχι το ωδείο του Περικλή.
1863
Αύξηση ελληνικών θιάσων, συστηματικές περιοδείες στις παροικίες ομογενών. Παραστάσεις σε επίσημα και εμπορικά θέατρα Κωνσταντινούπολης, Σμύρνης, Νότιας Ρωσίας, Αλεξάνδρειας.
1864
Ζάκυνθος. Χειμερινό «Εκπαιδευτικόν Θέατρον», υποτυπώδες.
Αθήνα. Παραστάσεις Καραγκιόζη κοντά στο κτήριο της Εισαγγελίας.
Ερμούπολη. Κανονισμός «Θεάτρου Απόλλων».
1867
Καλαμάτα. Ο ιστορικός Σιδέρης μάς πληροφορεί ότι η πόλη διαθέτει χειμερινή θεατρική στέγη.
1869
Κέρκυρα. Κανονισμός Δημοτικού Θεάτρου «Αγίου Ιακώβου».
-Ο Δραματικός Σύλλογος Φοίνιξ στεγάζεται σε ιδιωτική οικία και δίνει ερασιτεχνικές παραστάσεις σε διασκευασμένη αίθουσα μέχρι το 1893.
1870
Λευκάδα. «Δημοτικό Θέατρο» (συνένωση και διασκευή δύο οικιών). Κατεδάφιση το 1924.
Ζάκυνθος. Θεμελίωση χειμερινού «Δημοτικού Θεάτρου Φώσκολος» με σχέδια του Ε. Τσίλερ.
Αθήνα. Πρώτη σκηνή πλανόδιου Φασουλή στην πλατεία του Θησείου από πειραιώτη κουκλοπαίχτη.
1871
Ζάκυνθος. Μελέτη Ε. Τσίλερ για χειμερινό «Δημοτικό Θέατρο Φώσκολος».
Αθήνα. Πρώτο ωδικό καφενείο στους παριλίσιους κήπους.
-Βραχύβιο υπαίθριο μικρό «Θέατρο Σκορπάρου».
-«Θερινόν Θέατρον» στην Πλατεία Συντάγματος.
1872
Πάτρα. Αποπεράτωση του χειμερινού «Δημοτικού Θεάτρου Απόλλων» με μελέτη του Ε. Τσίλερ (1871-2).
Αθήνα. Θεμελίωση χειμερινού «Μεγάλου Θεάτρου Αθηνών» (μετέπειτα Α. Συγγρού), γνωστού ως «Δημοτικού Θεάτρου», με μελέτη του Ε. Τσίλερ (1871-1873). Θα χρειαστούν 16 χρόνια για να αποπερατωθεί.
-Υπαίθριο θέατρο «Άντρον των Νυμφών» δίπλα στον Εθνικό Γυμναστικό Σύλλογο.
1873
Αθήνα. Υπαίθριο «Θέατρο Ιλισίδων Μουσών» (μετέπειτα «Παράδεισος») στους παριλίσιους κήπους.
-Υπαίθριο «Θέατρο Απόλλων» απέναντι από το «Άντρον των Νυμφών».
Πειραιάς. Πρώτο υπαίθριο ξύλινο θέατρο στην Τερψιθέα.
1874
Πάτρα. «Λογοδοσία της επί της ανεγέρσεως και διακοσμήσεως του δημοτικού θεάτρου «Ο Απόλλων» Επιτροπής».
Κέρκυρα. Συμπληρωματικός Κανονισμός (Δημοτικού) Θεάτρου «Αγίου Ιακώβου».
Αθήνα. Πειραματικές παραστάσεις ερασιτεχνών σε αρχοντικά για την προαγωγή του ελληνικού έργου.
-Υπαίθριο «Καφέ Αμάν» στην Ιερά Οδό, στον Κήπο Πανανθώνα.
Νέο Φάληρο. Πρώτο υπαίθριο ξύλινο θέατρο.
Κωνσταντινούπολη. Ο θίασος Ταβουλάρη στο χειμερινό Θέατρο του Συλλόγου Μνημοσύνη.
1875
Κέρκυρα. Ανεκτέλεστα σχέδια του Ι. Χρόνη για την επέκταση του Δημοτικού Θεάτρου «Αγίου Ιακώβου».
Ζάκυνθος. Εγκαίνια του «Δημοτικού Θεάτρου Φώσκολος» (μέχρι το 1953).
Αθήνα, Φάληρο. Τα υπαίθρια θέατρα γίνονται δημοφιλή και διευρύνουν το θεατρικό κοινό, κάτι που ελκύει το ενδιαφέρον του ξένου τύπου.
1876
Αθήνα. Ανατολικά μουσικά συγκροτήματα (χειμερινά καφέ σαντούρ ή αμάν) κοντά στο Μοναστηράκι.
-Βραχύβιο χειμερινό «Θέατρο Ευτέρπη».
1877
Κέρκυρα. Ο Δραματικός Σύλλογος στεγάζεται στον χειμερινό «Παλαιό Φοίνικα», γνωστό ως «σάλα Σκαναμπιέκου» στην Οδό Θεμιστοκλέους, όπου δίνει την πρώτη του καλλιτεχνική παράσταση.
Πάτρα. Υπαίθριο θέατρο στην Οδό Καλαβρύτων (σημερινά Δικαστήρια).
Αθήνα. Ο αρχαιολόγος Στέφανος Κουμανούδης ανασκάπτει στο αρχαίο θέατρο του Διονύσου ως το 1878.
1878
Πύργος. Χειμερινό «Θέατρο Απόλλων» στην Οδό Συλλαϊδόπουλου.
Πειραιάς. Ωδικό καφενείο Γ. Σουσάνα στο ισόγειο της οικίας Σεφερλή.
-Υπαίθριο θέατρο και καφενείο Διονυσιάδη στο Πασαλιμάνι (μετέπειτα «Πολυθέαμα»).
Θεσσαλονίκη. Ξύλινο χειμερινό «Γαλλικό Θέατρο» στη φραγκογειτονιά. Καίγεται το 1890.
-Παραστάσεις του θιάσου Ισασόγλου στο χειμερινό Καφενείο Συντεχνιών.
1879
Χαλκίδα. Παράσταση Καραγκιόζη σε κλειστό χώρο.
Αθήνα. Φωταέριο στα υπαίθρια παριλίσια θέατρα.
Πάτρα. «Εαρινόν Θέατρον Το Παυσίλυπον».
1880
Αθήνα, Πειραιάς, Νέο Φάληρο. Ακμή των υπαίθριων ωδικών καφενείων και των καφέ αμάν. Το λαϊκό κοινό ενθουσιάζουν τα υπαίθρια «Θέατρα Ποικιλιών» και ο Φασουλής. Βραχύβιο υπαίθριο θέατρο «Ορφεύς» στον κήπο Π. Κυριακού (τέρμα 3ης Σεπτεμβρίου).
1881
Επίδαυρος. Ο Παναγής Καββαδίας ανακαλύπτει το αρχαίο θέατρο -που περιγράφει ο Παυσανίας- για λογαριασμό της Αρχαιολογικής Εταιρείας.
Αθήνα. Υπαίθριο «Θέατρο Ολύμπια» του Α. Τσόχα με σχέδια του Ε. Τσίλερ στο Ζάππειο μέχρι το 1887.
-Ανακαίνιση υπαίθριου «Θεάτρου Ιλισίδων Μουσών».
Νέο Φάληρο. Δεύτερο υπαίθριο «Θέατρο Νέου Φαλήρου» με ηλεκτροφωτισμό, με σχέδια του Ι. Δέδε.
Πειραιάς. Νέοι Πειραιώτες ιδρύουν θερινό θέατρο στην Οδό Πλάτωνος.
Πάτρα. Εαρινά θέατρα σε Υψηλά Αλώνια και οικία Στρούμπου.
1883
Πειραιάς. Λειτουργεί το πρώτο χειμερινό «Θέατρο Ν. Καμπανάκη» στη Λεωφόρο Σωκράτους (σημερινή Ηρώων Πολυτεχνείου).
Πάτρα. «Θέατρο του Λαού» στην αποθήκη Θεοφίλου.
1884
Πειραιάς. Υπαίθριο «Θέατρο Τσόχα» στην Καστέλα (μετέπειτα Κινηματογράφος «Αελλώ») με σχέδια του Ε. Τσίλερ.
-Υπαίθριο «Θέατρο Απόλλων» (μετέπειτα Κινηματοθέατρο «Κεντρικόν») του Στεφ. Χρυσοστομίδη, γνωστό ως «το μόρτικο» ή «αλήτικο».
Αθήνα. Τα υπαίθρια καφενεία Ζούνη και Χαραμή γίνονται ωδικά (καφέ σαντάν).
-Υπαίθριο «Θέατρο Ποσειδών» (μετέπειτα «Νέος Απόλλων») στα Λουτρά Δαμασκηνού.
1885
Αθήνα. Ο Παναγής Καββαδίας και η Γερμανική Σχολή πραγματοποιούν πλήρη ανασκαφή του κοίλου και της σκηνής του αρχαίου θεάτρου του Διονύσου ως το 1895.
1886
Αθήνα. Ο Ανδρέας Συγγρός αναλαμβάνει τη συνέχιση και αποπεράτωση του Δημοτικού Θεάτρου.
-Υπαίθριο «Λαϊκό Θέατρο» κοντά στον Άγιο Διονύσιο.
-Λειτουργεί υπαίθριο θέατρο στην Οδό Λένορμαν (Μεταξουργείο).
Πειραιάς. Υπαίθριο «Θέατρο Ορφεύς» κοντά στη γέφυρα.
Λευκάδα. Λειτουργεί υπαίθριο θέατρο στον δημοτικό ανθώνα.
1887
Αθήνα. Λειτουργούν τα χειμερινά θεατρίδια «Παρθενών» και «Ευτέρπη», στην Οδό Αιόλου και την Πλατεία Ελευθερίας αντίστοιχα.
-Υπαίθριο «Θέατρο Ομονοίας». Στη θέση του χτίζονται αργότερα η «Νέα Σκηνή» και το «Θέατρο Κοτοπούλη».
-Υπαίθριο βραχύβιο «Θέατρο Ορφεύς» δίπλα στον Σταθμό Λαυρίου.
-Υπαίθρια θεατρίδια στην Οδο 3ης Σεπτεμβρίου.
-Εξωραϊσμός υπαίθριου θεάτρου «Παράδεισος».
-Το υπαίθριο «Θέατρο του Λαού» διασκευάζεται σε καφέ σαντάν και ονομάζεται «Νέος Απόλλων».
-Κατεδάφιση υπαίθριου θεάτρου «Ολύμπια».
-Πολλά υπαίθρια ωδικά καφενεία σε κήπους, πλατείες, σταθμούς Αθήνας, Πειραιά, Κηφισιάς, Νέου Φαλήρου.
-Υπαίθριες λαϊκές σκηνές παντομίμας σε Αθήνα, Πειραιά.
1888
Αθήνα. Εγκαίνια του χειμερινού Δημοτικού Θεάτρου με σχέδια του Ε. Τσίλερ. Κατεδαφίζεται το 1940-41.
-Εκσυγχρονισμός χειμερινού «Θεάτρου Μπούκουρα».
-Χειμερινά ωδικά καφενεία Στρατή, Οδού Αιόλου και Πλατείας Δημοπρατηρίου.
-Υπαίθρια «Θέατρο Ορφεύς» και «Θέατρο Ευτέρπη».
-Υποτυπώδη υπαίθρια θέατρα στην αρχή της 3ης Σεπτεμβρίου.
-«Κήπος Ορφανίδη», κοσμικό κέντρο στο Ζάππειο.
-Υπαίθριο «Θέατρο Ποικιλιών» στην Κηφισιά.
Πειραιάς. Χειμερινά ωδικά καφενεία Ασλάνη και πάνω από το καφενείο Τζελέπη.
Πάτρα. Διασκευή αποθήκης Θεοχάρη σε χειμερινό θέατρο.
-Ιπποδρόμιο.
1889
Πάτρα. Αποκάλυψη του Ρωμαϊκού Ωδείου με ανασκαφές Στάη. Ντόπιοι αποσπούν και ιδιοποιούνται μαρμάρινη επένδυση του Ωδείου.
-Λειτουργούν τα υπαίθρια θέατρα «Παράδεισος» και ένα στην Πλατεία Τελωνείου.
Αθήνα. Υπαίθριο «Θέατρο Ποικιλιών» στη γωνία της Οδού Αθηνάς.
1890
Αθήνα. Συναυλίες στην Αίθουσα του Ωδείου (Πειραιώς).
-«Θέατρο Συναυλιών και Ποικιλιών» στη διασκευασμένη οικία Κωστή.
-Ιπποδρόμιο στην Πανεπιστημίου.
Θεσσαλονίκη. Λειτουργεί το χειμερινό «Θέατρο Εδέμ».
1891
Αθήνα. Χειμερινό «Θέατρο των Κωμωδιών» (μετέπειτα «Πολυθέαμα»), ηλεκτροφωτισμένο. Αλλάζει χρήση το 1899.
-Χειμερινό «Θέατρο Βαριετέ» στην Οδό Σταδίου.
-Υπαίθριο «Θέατρο/Κήπος Ορφανίδη» (μετέπειτα «Ολύμπια» ή «Ολυμπίων») στο Ζάππειο.
-Παραστάσεις Καραγκιόζη στο «καφενεδάκι Αναφιώτικα» (χασισοποτείο;) της Πλάκας.
Νέο Φάληρο. Μέλη της βασιλικής οικογένειας τακτικοί θαμώνες του υπαίθριου «Θεάτρου Φαλήρου».
Πάτρα. Επισκευές στον «Απόλλωνα».
1892
Αθήνα. Φασουλής στις πλατείες Ελευθερίας, Θησείου, Κολωνακίου, Λαυρίου κ.α.
Κέρκυρα. Χειμερινό «Δημοτικό Θέατρο» με σχέδια του C. Pergolesi. Καίγεται το 1943 από γερμανικό βομβαρδισμό.
Κυπαρισσία. Υπαίθριο μικρό θέατρο δίπλα στον σταθμό.
1893
Αθήνα. Χειμερινό «Θέατρο του Λαού» στο Μοναστηράκι.
-Υπαίθριο «Θέατρο Τσόχα» στην Οδό Σταδίου.
-Ανακαίνιση υπαίθριου «Παραδείσου».
-Ιόνια Νησιά. Ζημιές από σεισμό σε χειμερινά θέατρα.
Ναύπλιο. Τζαμί διασκευάζεται σε χειμερινό θέατρο.
Πάτρα. Καφενείο διασκευάζεται σε χειμερινό θέατρο «Αι Μούσαι».
Βόλος. Υποτυπώδες χειμερινό «Θέατρο Ποικιλιών».
-Υπαίθριο «Θέατρο Ορφεύς» και ωδικά καφενεία Γιαννοπούλου και Καμηλάκη.
1894
Αθήνα. Χειμερινή «Αίθουσα Παρνασσού» (συναυλίες κ.ά.).
-Υπαίθριο «Θέατρο Ζάππειον» (παλιό «Άντρον των Νυμφών», σε άλλη θέση).
-Φασουλής σε Πλατεία Ελευθερίας, πρόποδες της Ακρόπολης, Λεωφόρο Αμαλίας.
-Καραγκιόζης σε Πευκάκια, Στύλους Ολυμπίου Διός, Πλατεία Ανεξαρτησίας, Άγιο Διονύσιο.
-Παντομίμα κ.ά. στο υπαίθριο καφενείο «Αι Μούσαι» στα Πευκάκια.
Πειραιάς. Επέκταση υπαίθριου «Θεάτρου Διονυσιάδου/Πολυθεάματος».
-Υπαίθριο «Θέατρο Ερμής».
-Υπαίθριο «Εναέριο Θέατρο».
Μαρούσι. Δύο υπαίθριες σκηνές Φασουλή και μία Καραγκιόζη.
Κηφισιά. Υπαίθριες παραστάσεις Καραγκιόζη.
Θεσσαλονίκη. Χειμερινό ξύλινο θέατρο «Ζευς» ή ‘Jupiter’.
Σμύρνη. Χειμερινό «Θέατρο του Sporting Club» με σχέδια του Π. Βιτάλη.
1895
Πειραιάς. Εγκαίνια του χειμερινού Δημοτικού Θεάτρου με σχέδια του Ιωάννη Λαζαρίμου.
-Ιπποδρόμιο.
Κέρκυρα. «Θέατρο Φοίνιξ», ίσως με σχέδια του C. Pergolesi. Πρωτότυπη σύνθεση με ιταλίζουσα σκηνή ανάμεσα σε υπαίθριο και στεγασμένο θέατρο. Σήμερα σε τραγική κατάσταση, εν αναμονή της αποκατάστασής του.
Αθήνα. Υπαίθριο «Θέατρο Αθήναιον» στην Οδό Πατησίων.
-Υπαίθριο «Θέατρο Ποικιλιών» (μετέπειτα «Βαριετέ», «Κυβέλης») στη γωνία Αριστείδου και Σταδίου, γνωστό και ως «Θέατρο του Χρηματιστηρίου».
-Επισκευή υπαίθριου «Θεάτρου Ομονοίας».
-Υπαίθριο «Λαϊκό Θέατρο Ποικιλιών» στο Θησείο (Φασουλής).
-Υπαίθριο «Λαϊκό Θέατρο Ποικιλιών» του ανδρεικελοπαίχτη Χρ. Κονιτσιώτη στα Πευκάκια.
-«Μεγάλο Ιπποδρόμιο» κοντά στους Στύλους Ολυμπίου Διός.
Πάτρα. «Εαρινό Θέατρον Προκοπίου».
-Παράγκα Καραγκιοζοπαίχτη στα Υψηλά Αλώνια.
1896
Βόλος. Χειμερινό Δημοτικό Θέατρο, με σχέδια του Ν. Δημάδη. Κατεδαφίζεται μετά από σεισμό το 1955.
Αθήνα. Υπαίθριο «Θέατρο ανδρεικέλων Ζικ-Ζακ».
-Υπαίθριο «Λαϊκό Θέατρο» στου Ψυρρή.
-Εγκατάλειψη υπαίθριου «Παραδείσου» στους παριλίσιους κήπους.
Νέο Φάληρο. Τρίτο υπαίθριο «Θέατρο Φαλήρου», σε νέα θέση.
Πάτρα. Ιπποδρόμιο.
1897
Πάτρα. Ο Μίμαρος στο χειμερινό «Θέατρο Ποικιλιών ΣΠΑΠ» (πρώην «Μούσαι»).
Αθήνα. Παρακμή «Κήπου Γερανίου» και Φασουλή. Ακμή Καραγκιόζη.
1898
Βόλος. Κανονισμός χειμερινού Δημοτικού Θεάτρου.
Αθήνα. Μέχρι και 2.000 θεατές στα τρία υπαίθρια λαϊκά θέατρα του Θησείου.
-Υπαίθριο «Λαϊκο Θέατρο Έντεν» στην Πύλη Αδριανού.
-Υπαίθριο «Λαϊκό Θέατρο» κοντά στη γέφυρα του Σταδίου.
-Ιπποδρόμιο Τσόχα.
1899
Αθήνα. Κατεδάφιση χειμερινού «Θεάτρου Αθηνών» (Μπούκουρα).
-Υπαίθρια θεατρίδια σε όλες τις συνοικίες.
-Υπαίθριο «Θέατρο Νεαπόλεως» μέχρι το 1916.
-Τέντα σκίασης στο υπαίθριο «Θέατρο Τσόχα» στην Οδό Σταδίου.
-Υπαίθριο «Θέατρο του Λαού» (Μεταξουργείο).
-Υπαίθριο «Θέατρο Απόλλων» στο Μεταξουργείο.
-Υπαίθριο «Θέατρο Ποικιλιών» στην Πλατεία Βάθης.
-Υπαίθριο «Θέατρο Ποικιλιών Αϊ-Λάιφ» στα Πατήσια.
Πάτρα. Μεταρρύθμιση του Δημοτικού Θεάτρου «Απόλλων». Εκτύπωση του Κανονισμού λειτουργίας του.
-Ιπποδρόμιο.
1900
Ζάκυνθος. Επισκευές ζημιών και ανακαίνιση «Δημοτικού Θεάτρου Φώσκολος».
Πάτρα. Ηλεκτροφωτισμός «Απόλλωνα».
-Υπαίθριο «Θέατρο Λουξ» στη θέση του σημερινού Δικαστικού Μεγάρου.
1901
Αθήνα. Εγκαίνια του Βασιλικού Θεάτρου στις 24 Νοεμβρίου, με σχέδια του Ε. Τσίλερ (μελέτες 1890, 1891-2). Λειτουργεί μέχρι το 1908, ακολουθεί «αργία 24 χρόνων», και ανοίγει πάλι το 1932 ως «Εθνικό Θέατρο» μετά από εργασίες εκσυγχρονισμού με σχέδια του Αναστασίου Μεταξά.
-Υπαίθριο θέατρο της «Νέας Σκηνής» του Κωνσταντίνου Χρηστομάνου στην Πλατεία Ομονοίας, με ηλεκτροφωτισμό, μέχρι το 1911.
1902
Αθήνα. Λαϊκό «Θέατρο Αλάμπρα» στην Οδό Πατησίων (-1944). Αρχικά λειτούργησε ως υπαίθριο με τα ονόματα «Αθηναϊκόν» και «Ρεζάν». Διασκευάζεται σε κινηματοθέατρο το 1923 με σχέδια του μηχανικού Γαβαλά.
1904
Αθήνα. Υπαίθριο βραχύβιο «Θέατρο Ποικιλιών» του Λεωνίδα Αρνιώτη με πλήρη ηλεκτρική εγκατάσταση στην Οδό Ακαδημίας και σχέδια του Π. Καραθανασόπουλου. Στη θέση του θα χτιστούν το 1915/1916 το χειμερινό «Θέατρο Ολύμπια» και στα 1955-57 η Λυρική Σκηνή.
-Υπαίθριο «Θέατρο Συντάγματος» (Παντόπουλου) στη μεσημβρινή πλευρά της Πλατείας Συντάγματος, με σχέδια της «σχολής Τσίλερ».
1906
Αργοστόλι. Υπαίθριο «Δημοτικό Θέατρο Απόλλων».
1907
Επίδαυρος. Εργασίες αναστήλωσης από τον Παναγή Καββαδία. Ακολουθούν ο Α. Ορλάνδος (1954-1963) και η Επιτροπή Συντήρησης Μνημείων Επιδαύρου (1988-2016).
Θεσσαλονίκη. Πρόχειρη υπαίθρια σκηνή σε στρατιωτικό νοσοκομείο, τυπική λύση λαϊκού θεάτρου της εποχής.
1908
Αθήνα. Υπαίθριο «Θέατρο Πανελλήνιον» στην Οδό Προαστείου (σημερινή Εμμανουήλ Μπενάκη). Στα τέλη της δεκαετίας του 1920 διασκευάζεται σε χειμερινό, αφού μετονομαστεί σε ‘Mondial’. Από το 1914 λειτουργεί ως κινηματογράφος.
1909
Αθήνα. Υπαίθριο θέατρο στην Οδό Δ. Αρεοπαγίτου, γνωστό και ως «Γερμανικό» (σώζεται μέχρι σήμερα). Ίσως το ίδιο θέατρο που το 1915 αναφέρεται ως «Αθηναϊκόν» και το 1916 ως «Πύλης Αδριανού».
-Ανακαίνιση του υπαίθριου «Πανελληνίου» και βραχύβια μετονομασία του σε «Θέατρο Κυβέλης».
1910
Τρίπολη. Εγκαίνια του νεομπαρόκ «Μαλλιαροπούλειου Δημοτικού Θεάτρου», που χτίστηκε με σχέδια του Αναστασίου Μεταξά και χρηματοδότηση του τριπολίτη ιατρού Γιάννη Μαλλιαρόπουλου. Από τη δεκαετία του 1970 εγκαταλείπεται σταδιακά, για να ανακαινιστεί και να επαναλειτουργήσει αρχικά το 2001 και τελικά το 2010 με βάση τα σχέδια του Μεταξά.
Αθήνα. Υπαίθριος «Κινηματογράφος Πανόραμα» στη διασταύρωση των Οδών Οφθαλμιατρείου (σημερινή Εδ. Λω) και Σταδίου μέχρι το 1915.
1911
Αθήνα. Το υπαίθριο «Θέατρο Κυβέλη» (πρώην «Βαριετέ» στη γωνία Αριστείδου και Σταδίου) ανακαινίζεται και λειτουργεί κυρίως το καλοκαίρι μέχρι το 1924.
1912
Αθήνα. Η υπαίθρια «Νέα Σκηνή» του Κ. Χρηστομάνου μετονομάζεται σε «Θέατρο Κοτοπούλη και γίνεται έδρα του θιάσου της ηθοποιού μέχρι το 1936 που κατεδαφίζεται.
1915
Αθήνα. Υπαίθριο «Θέατρο Κεντρικόν» στην Πλατεία Κολοκοτρώνη.
-«Κινηματογράφος Απόλλων» στη θέση του «Πανοράματος» με σχέδια του Κώστα Θεοδωρίδη. Τη δεκαετία του 1920 διασκευάζεται σε θέατρο, καίγεται πριν από τον Β’ Παγκόσμιο.
1916
Αθήνα. Χειμερινό «Θέατρο Διονύσια» (το δεύτερο θέατρο της Κυβέλης) με σχέδια του Γεωργίου Θεοδωρίδη στη θέση του θερινού «Θεάτρου Συντάγματος» (Παντόπουλου) της Πλατείας Συντάγματος.
-«Θέατρο Ολύμπια» στην Οδό Ακαδημίας με σχέδια του Σταύρου Χρηστίδη. Από το 1943 στέγη της Εθνικής Λυρικής Σκηνής με σχέδια του Κίμωνα Λάσκαρι. Κατεδαφίζεται το 1954 και ανακατασκευάζεται στα 1955-57 με μελέτη του Πάνου Τσολάκη. Την περίοδο 1958-2017 στέγη της ΕΛΣ. Το 2018 μετονομάζεται σε Δημοτικό Μουσικό Θέατρο «Μαρία Κάλλας».
-Μέρος του κτηρίου που χτίστηκε στα 1870-71 με σχέδια του Ε. Τσίλερ διασκευάζεται σε Κινηματογράφο «Αττικόν». Νεομπαρόκ στοιχεία εισάγει ο Αλέξανδρος Νικολούδης (ανακαίνιση 1914-20). Το 1960 στο υπόγειο του «Αττικόν» εγκαινιάζεται ο κινηματογράφος «Απόλλων». Το 2012 το κτήριο καίγεται. Η αποκατάστασή του δεν έχει ολοκληρωθεί ακόμα.
-Κινηματογράφος «Σπλέντιτ-Πατέ» με σχέδια του Εμμανουήλ Κριεζή.
-Το υπαίθριο «Θέατρο Κοτοπούλη» στην Πλατεία Ομονοίας διασκευάζεται σε χειμερινή αίθουσα με σχέδια του Μιχαήλ Λυκούδη.
-Υπαίθριο «Θέατρο Παπαϊωάννου» (Πατησίων και Καποδιστρίου) με σχέδια του Μ. Λυκούδη. Αργότερα αποκτά στέγη για να λειτουργεί και χειμώνα.
1917
Θεσσαλονίκη. Χειμερινό λαϊκό θέατρο ‘Grand Hotel’ στην παραλία.
1919
Θεσσαλονίκη. Χειμερινό λαϊκό θέατρο με στέγη από λαμαρίνα.
1920
Αθήνα. Αναστηλωτικές εργασίες στο αρχαίο Θέατρο του Διονύσου μέχρι το 1930 από τον Αναστάσιο Ορλάνδο. Ομοίως τις περιόδους 1950-53, 1957-1969. Από το 2002 μέχρι σήμερα με επικεφαλής τον αρχιτέκτονα Κων. Μπολέτη.
1927-1929
Αθήνα. Ανεκτέλεστη μελέτη art déco ανακαίνισης του Δημοτικού Θεάτρου από τον Μανόλη Λαζαρίδη.
1930
Αθήνα. Το χειμερινό «Θέατρο Διονύσια» διασκευάζεται σε κινηματογράφο ‘UFA’ με σχέδια πιθανότατα του Μανόλη Λαζαρίδη.
1931
Αθήνα. Λειτουργεί το λαϊκό υπαίθριο «Θέατρο Περοκέ» κοντά στη σημερινή Πλατεία Καραϊσκάκη. Άλλες πηγές αναφέρουν ως έτος λειτουργίας το 1926.
1932
Αθήνα. Υπαίθριο «Θέατρο Λυρικόν» της Αντιγόνης Δελαγραμμάτη στη γωνία Ιουλιανού και 3ης Σεπτεμβρίου (μετέπειτα θερινό θέατρο «Αλίκη»).
-Υπαίθριο «Θέατρο Μαρίκας Κοτοπούλη» στη διασταύρωση των Οδών Χέυδεν και Μαυρομματαίων, με σχέδια του Δ. Πικιώνη.
Ιωάννινα. Ανεκτέλεστη μελέτη των Φίλιππου και Κωνσταντίνου Οικονόμου για Δημοτικό Θέατρο.
1933
Αθήνα. Εγκαίνια του «Θεάτρου Βρετάνια» (Πανεπιστημίου και Βουκουρεστίου) με σχέδια του Βασιλείου Τσαγρή. Λειτουργεί περισσότερο ως κινηματογράφος μέχρι τη δεκαετία του 1970, οπότε και αρχίζει να χρησιμοποιείται παράλληλα ως θεατρική σκηνή. Από τη δεκαετία του 1980 φιλοξενεί πλήθος παραστάσεων με σημαντικούς ηθοποιούς (Χορν, Κατράκη, Λαμπέτη, Βουτσινά κ.ά.). Στις αρχές του 2000 μερική αποκατάσταση και επανεξοπλισμός. Το 2009 ανακαινίζεται η πρόσοψη (σύμφωνα με την «Καθημερινή»).
Κερατσίνι. Υπαίθριο λαϊκό «Θέατρο Χρυσοστομίδη» μέχρι το 1968.
1935
Αθήνα. Κινηματοθέατρο «Παλλάς» στο Μέγαρο του Μετοχικού Ταμείου Στρατού με σχέδια των Λεωνίδα Μπόνη και Βασίλη Κασσάνδρα. Επιρροές από τη «γαλλική σχολή». Πλήρης ανακαίνιση με διατήρηση αρχικών στοιχείων, ενσωμάτωση σύγχρονης τεχνολογίας και εκ νέου σχεδιασμό σκηνής και πλατείας το 2000 και επαναλειτουργία το 2006.
1937
Αθήνα. Σικιαρίδειο Μέγαρο/κέντρο θεαμάτων «Ρεξ-Κοτοπούλη-Σινεάκ» στην Οδό Πανεπιστημίου με σχέδια (που υφίστανται αρκετές αλλαγές) των Λεωνίδα Μπόνη και Βασίλη Κασσάνδρα. Το 1987 το Υπουργείο Πολιτισμού αγοράζει το μέγαρο με την καμένη θεατρική αίθουσα (πυρκαγιά 1982) και το ανακαινίζει. Το 1993 το «Θέατρο Κοτοπούλη» περιέρχεται στην κυριότητα του Εθνικού Θεάτρου.
-Το χειμερινό «Θέατρο Κοτοπούλη» της Πλατείας Ομονοίας μεταρρυθμίζεται σε κινηματογράφο «Κρόνο» με σχέδια του Κίμωνα Λάσκαρι.
-Ανακατασκευή του «Θεάτρου Περοκέ» με σχέδια του Μαξ Φραγκούλη. Το 1963, αποκτά μεταλλική στέγη και λειτουργεί ως κινηματοθέατρο χειμώνα-καλοκαίρι. Το 1995 καταστρέφεται ολοσχερώς από πυρκαγιά. Ανακατασκευάζεται αργότερα με μοντέρνα μορφή και επαναλειτουργεί μέχρι σήμερα...
Ρόδος. Εγκαίνια του «Θεάτρου Τζιάκομο Πουτσίνι» (σημερινού Εθνικού Θεάτρου Ρόδου) στις 31 Ιουλίου. Τα σχέδια είναι του Αρμάντο Μπερναμπίτι. Σύμφωνα με την Ελένη Φεσσά-Εμμανουήλ, «το μόνο πραγματικά μοντέρνο θεατρικό κτήριο αυτών των χρόνων». Την επταετία 1967-74 ανακαινίζεται το εσωτερικό του, διασκευάζεται σε κινηματοθέατρο. Οι πρόσφατες εργασίες αποκατάστασης (από το 2023) είναι ακόμα σε εξέλιξη.
1938
Ιωάννινα. Ανέγερση νεοκλασικού Δημοτικού Θεάτρου στην κεντρική πλατεία, στη θέση όπου βρίσκεται σήμερα το δημαρχείο. «Κατεδαφίζεται το 1969 με το πρόσχημα της επικινδυνότητας».
Επίδαυρος. Πρώτη παράσταση στο αρχαίο θέατρο κατά τους νεότερους χρόνους με την «Ηλέκτρα» του Σοφοκλή, σε σκηνοθεσία του Δημήτρη Ροντήρη και με πρωταγωνίστριες την Κατίνα Παξινού και την Ελένη Παπαδάκη.
1939
Αθήνα. Λειτουργεί το «Άρμα Θέσπιδος» του Εθνικού Θεάτρου με σχέδια του Κων. Δοξιάδη, δηλαδή λυόμενου-μεταφερόμενου θεάτρου για περιοδείες.
-Έναρξη κατασκευής της Υπαίθριας Σκηνής του Κων. Δοξιάδη στο τεχνητό κοίλο του λατομείου δυτικά του Λόφου Φιλοπάππου, στη θέση της αρχαίας Κοίλης. Δεν ολοκληρώνεται ποτέ.
Πάτρα. Πρώτες αναστηλωτικές εργασίες στο Ρωμαϊκό Ωδείο. Ακολουθούν νέες τα έτη 1959, 1960-61, 2007, 2022-2025…
Ηράκλειο. Ανεκτέλεστη μελέτη κλασικομοντέρνας τεχνοτροπίας του Δημήτρη Τριποδάκη για Δημοτικό Θέατρο.
1940
Θεσσαλονίκη. Εγκαίνια (Ιούλιος) του Βασιλικού Θεάτρου στην Πλατεία Λευκού Πύργου, με σχέδια του Κων. Δοξιάδη. Αρχικά ήταν σχεδιασμένο για να λειτουργεί χειμώνα-καλοκαίρι, όμως σύντομα διασκευάζεται σε αποκλειστικά χειμερινό με την επίβλεψη του Δοξιάδη. Από το 1962, εγκαταλείπεται σταδιακά, για να ανακαινιστεί πλήρως το 1986. Σύμφωνα με την Ελένη-Φεσσά Εμμανουήλ, το θέατρο «χτίστηκε το 1938».
ΑΠΟΛΛΩΝ
Αξίζει να παρατηρηθεί ότι το όνομα «Απόλλων» είναι τυπικό για θέατρα του 19ου αιώνα στον ευρωπαϊκό και κυρίως στον ελλαδικό χώρο:
-"Teatro Apollo" - Ρώμη (1795-1888).
-"Théâtre Apollon" - Βρυξέλλες (1802).
-"Théâtre Apollo" - Παρίσι (1862–1870).
-"Apollo Theater" - Ντίσελντορφ, Γερμανία (1899-1966).
-«Απόλλων» - Ζάκυνθος (1836), Ερμούπολη (1864), Πάτρα (1872), Αθήνα (1873), Πύργος (1878), Βόλος (δεκαετία 1890).
Τον 19ο αιώνα λοιπόν παρατηρούμε πως αρκετά θέατρα ονομάζονται «Απόλλων» και όχι «Διόνυσος», παρ' ότι ο Διόνυσος ήταν ο θεός του θεάτρου στην αρχαία Ελλάδα. Αυτό σχετίζεται με διάφορους παράγοντες:
-Ο Απόλλων ως «ευρωπαϊκός κώδικας»: Οι περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες, επηρεασμένες από τον νεοκλασικισμό και την αναγέννηση του ενδιαφέροντος για την αρχαιότητα, ταυτίζουν την υψηλή τέχνη με τον Απόλλωνα (φως, αρμονία, μουσική, ποίηση). Έτσι, η θεατρική αρχιτεκτονική και η ονοματοδοσία υιοθετούν την «απολλώνια» διάσταση της τέχνης, που συνδέεται με την αρμονία, την τάξη και τον εξευγενισμό.
-Η «απολλώνια» έναντι της «διονυσιακής» διάστασης: Ο Διόνυσος παραπέμπει στη μέθη, την έκσταση και τη συλλογική διονυσιακή εμπειρία του αρχαίου δράματος. Ο 19ος αιώνας όμως προτιμά να προβάλει τον «ευγενή», «ορθολογικό» Απόλλωνα, παρά τον «παράφορο» Διόνυσο. Κατ' ουσίαν, βλέπουμε τη σύγκρουση που αργότερα περιγράφει και ο Νίτσε στη «Γέννηση της Τραγωδίας»: το απολλώνιο (μορφή, αρμονία) έναντι του διονυσιακού (μέθη, ενέργεια).
-Ελλάδα και ευρωπαϊκή ταυτότητα: Στην Ελλάδα ειδικά, μετά την Ανεξαρτησία, οι αστικές κοινωνίες (Ζάκυνθος, Σύρος, Πάτρα, Αθήνα κ.ά.) θέλουν να δείξουν την ένταξή τους στον ευρωπαϊκό πολιτισμό. Ο Απόλλων, ως «ευρωπαϊκός» θεός των τεχνών, λειτουργεί καλύτερα γι' αυτή την αυτοπαρουσίαση σε σχέση με τον Διόνυσο, ο οποίος θεωρείται πιο «παγανιστικός» και «άγριος».
-Χριστιανισμός: Εχει παίξει σημαντικό ρόλο στο γιατί ο Διόνυσος δεν έγινε αποδεκτός ως όνομα για θέατρα του 19ου αιώνα (ή και γενικότερα). Στην αρχαιότητα, ο Διόνυσος συνδέεται με την έκσταση, τη μέθη, τη σεξουαλικότητα, τη μεταμφίεση, την αμφισβήτηση των ορίων. Ο χριστιανισμός, από τους πρώτους αιώνες, δαιμονοποιεί αυτές τις εκφάνσεις: οι διονυσιακές τελετές ταυτίζονται με την αμαρτία και την ειδωλολατρία. Στους Πατέρες της Εκκλησίας ο Διόνυσος εμφανίζεται συχνά ως σύμβολο της «παράνομης» χαράς και της κραιπάλης. Ο Απόλλων, αντίθετα, εμφανίζεται ως θεός «καθαρός», της μουσικής, του φωτός και της αρμονίας. Αυτά τα στοιχεία μπορούν να γίνουν πιο εύκολα αποδεκτά ακόμη και σε μια χριστιανική Ευρώπη, γιατί παραπέμπουν στην «τάξη» και την «ευπρέπεια». Στην Αναγέννηση και τον Νεοκλασικισμό, ο Απόλλων λειτουργεί σαν «ουδέτερη» θεότητα των τεχνών, χωρίς το ειδωλολατρικό βάρος του Διονύσου. Η Ευρώπη του 19ου αιώνα όμως έχει έναν ισχυρό χριστιανικό (καθολικό/προτεσταντικό/ορθόδοξο) ηθικό κώδικα. Οι αστικές τάξεις που ιδρύουν τα θέατρα προβάλλουν την ευπρέπεια, τον πολιτισμό, την ευρωπαϊκότητα. Ο Διόνυσος, με τον «αχαλίνωτο» χαρακτήρα του, δεν ταιριάζει με αυτή την εικόνα.
