 |
Έμβρυο τεσσάρων εβδομάδων. Μια ανθρώπινη ζωή σε εξαιρετικά πρώιμο στάδιο ανάπτυξης, με βιολογική συνέχεια και εσωτερική ακεραιότητα. Το σώμα δεν είναι ακόμη ολοκληρωμένο, όμως συγκροτείται ως ενιαίο οργανικό σύνολο: η ανάπτυξη ακολουθεί εσωτερικό ρυθμό, όχι εξωτερική επιβολή. Δεν μπορεί να επιβιώσει εκτός του σώματος που το φιλοξενεί. Δεν διαθέτει αυτονομία, φωνή ή δυνατότητα άμυνας. Διαθέτει όμως υπό διαμόρφωση σωματική ακεραιότητα. |
Η συζήτηση για την άμβλωση συχνά παρουσιάζεται ως σύγκρουση δικαιωμάτων: της σωματικής αυτονομίας της γυναίκας απέναντι σε κάτι λιγότερο σαφές, λιγότερο κατονομασμένο. Όμως αυτή η συμμετρία είναι επίφαση. Στην πραγματικότητα, η σύγκρουση δεν αφορά δύο ίσες απώλειες, ούτε δύο ισοδύναμες βλάβες. Η μία πλευρά ζει. Η άλλη πεθαίνει. Αυτό το γεγονός δεν είναι ρητορικό. Είναι οντολογικό. Και όποια θέση κι αν πάρει κανείς, δεν μπορεί να το παρακάμψει χωρίς να αλλοιώσει το ίδιο το πρόβλημα.
Η κύηση δεν ισοδυναμεί με θάνατο για τη μητέρα. Είναι βεβαίως δέσμευση, σωματική και ψυχική επιβάρυνση, ενίοτε τραυματική εμπειρία, κοινωνικά και οικονομικά δυσβάσταχτη. Είναι θυσία. Αλλά δεν είναι συντριβή ύπαρξης. Αντιθέτως, η άμβλωση είναι το οριστικό τέλος της ύπαρξης του εμβρύου. Όχι απώλεια ευκαιρίας, όχι αναστολή σχεδίου, αλλά μη αναστρέψιμη παύση. Αυτή η ασυμμετρία είναι το κέντρο του ηθικού αδιεξόδου.
Η επίκληση της σωματικής αυτονομίας, όσο θεμελιώδης κι αν είναι, δεν αρκεί από μόνη της για να εξαντλήσει την ηθική σημασία της πράξης. Η αυτονομία είναι δικαίωμα επί του εαυτού. Όταν όμως η άσκησή της συνεπάγεται τον θάνατο ενός άλλου όντος, τότε αναγκαστικά τίθεται ένα επιπλέον ερώτημα: τι είναι αυτό το ον; Αν δεν είναι φορέας ηθικής αξίας, το πρόβλημα λύνεται τεχνητά. Αν όμως είναι, έστω και σε εμβρυακή, εξαρτημένη, ατελή μορφή, τότε η πράξη δεν μπορεί να θεωρηθεί ηθικά ουδέτερη.
Στη φύση, η άμβλωση υπάρχει ως φαινόμενο προσαρμοστικό. Ζώα και πτηνά, υπό πίεση από περιορισμένους πόρους, κοινωνική δυναμική ή στρες, αποβάλλουν έμβρυα ή αυγά. Δεν υπάρχει συνείδηση, δεν υπάρχει ηθικό δίλημμα. Η πράξη είναι καθαρά μέσο επιβίωσης, στρατηγική που αυξάνει τις πιθανότητες ζωής των απογόνων που παραμένουν. Ο κύκλος της ζωής και του θανάτου καθορίζεται από φυσικούς περιορισμούς, όχι από απόφαση, όχι από ευθύνη.
Στον άνθρωπο, όμως, η ίδια βιολογική δυνατότητα συνοδεύεται από συνείδηση και ηθικό βάρος. Η επιλογή δεν είναι απλή αντίδραση σε συνθήκες, αλλά πράξη που φέρει νόημα. Η ζωή που υπάρχει μέσα σε ένα σώμα δεν είναι μόνο βιολογική πραγματικότητα. Είναι ύπαρξη που εξαρτάται, που υφίσταται, που τραγικά δεν μπορεί να υπερασπιστεί τον εαυτό της. Εδώ η εξουσία του υποκειμένου αποκτά βάρος, διότι καθορίζει τη μοίρα ενός όντος που έχει ύπαρξη και, κατά συνέπεια, ηθική αξία.
Όταν απορρίπτεται η αξία αυτή, δεν πρόκειται για ουδέτερη διαπίστωση αλλά για ηθική απόφαση. Και όταν αναγνωρίζεται αλλά υποχωρεί μπροστά στη σωματική αυτονομία της μητέρας, τότε δεν έχουμε ισοτιμία δικαιωμάτων, αλλά επικράτηση του ισχυρότερου σώματος επί του απόλυτα εξαρτημένου. Όχι από πρόθεση κυριαρχίας, αλλά από τη δομή της ίδιας της σχέσης: το ένα σώμα μπορεί να αποφασίσει, το άλλο όχι.
Το τραγικό γεννιέται ακριβώς εδώ. Το έμβρυο δεν επέλεξε να υπάρξει, δεν μπορεί να ζήσει έξω από το σώμα που το φιλοξενεί, δεν μπορεί να αντισταθεί, δεν μπορεί να μιλήσει. Δεν διαθέτει αυτονομία με την ενεργητική έννοια. Διαθέτει όμως ακεραιότητα ζωής που διακόπτεται. Και αυτή η διακοπή δεν εξισώνεται ηθικά με την αποφυγή μιας κύησης, όσο βαρύ κι αν είναι το κόστος της.
Γι’ αυτό η άμβλωση μπορεί να είναι νόμιμη χωρίς να είναι ηθικά άνευ βάρους. Μπορεί να είναι κατανοητή χωρίς να είναι αθώα. Μπορεί να αποτελεί επιλογή χωρίς να παύει να αφήνει ίχνος. Όποια κοινωνία επιχειρεί να την παρουσιάσει ως απλή πράξη αυτοδιάθεσης, αφαιρώντας της την τραγικότητα, δεν προστατεύει πραγματικά ούτε τη γυναίκα ούτε την έννοια της ευθύνης.
Δεν υπάρχει λύση χωρίς απώλεια. Δεν υπάρχει επιλογή χωρίς κόστος. Και ίσως η πιο έντιμη στάση δεν είναι ούτε η ποινικοποίηση ούτε η εξαγνιστική ρητορική, αλλά η παραδοχή του αδιεξόδου: ότι εδώ η ελευθερία συναντά τη ζωή στο πιο ευάλωτο σημείο της.
Η μητέρα δεν πεθαίνει.
Το έμβρυο πεθαίνει.
Και αυτή η ασυμμετρία είναι που καθιστά την άμβλωση τραγική, ακόμη κι όταν είναι επιλογή.
January 20, 2026
When autonomy meets the tragic
The abortion debate is often presented as a conflict of rights: of a woman's bodily autonomy versus something less clear, less named. But this symmetry is an illusion. In reality, the conflict is not about two equal losses, nor two equivalent harms. One side lives. The other dies. This fact is not rhetorical. It is ontological. And no matter what position one takes, one cannot circumvent it without altering the problem itself.
Pregnancy is not equivalent to death for the mother. It is certainly a commitment, a physical and mental burden, sometimes a traumatic experience, socially and economically unbearable. It is a sacrifice. But it is not a crushing existence. On the contrary, abortion is the definitive end of the fetus's existence. Not a loss of opportunity, not a suspension of a plan, but an irreversible pause. This asymmetry is the center of the moral impasse.
The invocation of bodily autonomy, however fundamental, is not sufficient in itself to exhaust the moral significance of the act. Autonomy is a right over oneself. But when its exercise entails the death of another being, then an additional question necessarily arises: what is this being? If it is not a bearer of moral value, the problem is solved artificially. But if it is, even in an embryonic, dependent, imperfect form, then the act cannot be considered morally neutral.
In nature, abortion exists as an adaptive phenomenon. Animals and birds, under pressure from limited resources, social dynamics, or stress, abort embryos or eggs. There is no conscience, no moral dilemma. The act is purely a means of survival, a strategy that increases the chances of surviving offspring. The cycle of life and death is determined by natural constraints, not by decision, not by responsibility.
In humans, however, the same biological potential is accompanied by consciousness and moral weight. Choice is not a simple reaction to circumstances, but an act that carries meaning. The life that exists within a body is not only a biological reality. It is an existence that depends, that exists, that tragically cannot defend itself. Here the power of the subject acquires weight, because it determines the fate of a being that has existence and, consequently, moral value.
When this value is rejected, it is not a neutral observation but a moral decision. And when it is recognized but given up in the face of the mother's bodily autonomy, then we do not have equality of rights, but the dominance of the stronger body over the absolutely dependent one. Not from an intention of domination, but from the structure of the relationship itself: one body can decide, the other cannot.
The tragic is born precisely here. The fetus did not choose to exist, it cannot live outside the body that hosts it, it cannot resist, it cannot speak. It does not have autonomy in the active sense. But it does have the integrity of life that is interrupted. And this interruption is not morally equated with avoiding a pregnancy, no matter how heavy its cost.
That is why abortion can be legal without being morally weightless. It can be understandable without being innocent. It can be a choice without ceasing to leave a trace. Any society that attempts to present it as a simple act of self-determination, stripping it of its tragic dimension, does not truly protect either the woman or the concept of responsibility.
There is no solution without loss. There is no choice without cost. And perhaps the most honest stance is neither criminalization nor purgative rhetoric, but the admission of the impasse: that here freedom meets life at its most vulnerable point.
The mother doesn't die.
The fetus dies.
And it is this asymmetry that makes abortion tragic, even when it is a choice.
