 |
Captain Phillips (2013) – Ο Τομ Χανκς στον ρόλο του καπετάνιου Φίλιπς, τη στιγμή της ομηρίας. Η αξία μιας ανθρώπινης ζωής γίνεται το διακύβευμα μιας ολόκληρης γεωπολιτικής μηχανής. |
Έχουμε παρακολουθήσει αρκετές φορές, σε ταινίες του Χόλιγουντ, πόσο ανεκτίμητη θεωρείται η ζωή ενός αμερικανού πολίτη. Σε εμπόλεμες ζώνες, σε αεροπειρατείες, σε τρομοκρατικές επιθέσεις, σε φυσικές καταστροφές, το ίδιο μοτίβο επαναλαμβάνεται: ένας ολόκληρος κρατικός μηχανισμός κινητοποιείται για να τον διασώσει. Στρατός, διπλωματία, μυστικές υπηρεσίες, διακρατικές συμφωνίες: όλα τίθενται σε λειτουργία για να προστατευθεί η ζωή του πολίτη. Το μήνυμα είναι σαφές, επαναλαμβανόμενο, σχεδόν διδακτικό. Η αμερικανική κινηματογραφική βιομηχανία το έχει εξαγάγει παγκοσμίως: η ιδιότητα του πολίτη λειτουργεί ως ασπίδα. Η φράση “I am an American citizen” έχει παρουσιαστεί πολλές φορές ως η ύστατη εγγύηση ασφάλειας: μια λεκτική θωράκιση απέναντι στη βία, την αυθαιρεσία, τον θάνατο.
Ο κινηματογράφος λοιπόν υπήρξε ο μεγάλος αφηγητής αυτού του μύθου. Στο Saving Private Ryan (1998), μια ολόκληρη στρατιωτική μονάδα διακινδυνεύει και τελικά θυσιάζεται για να σωθεί ένας και μόνο στρατιώτης. Στο Argo (2012), η CIA στήνει μια παράτολμη επιχείρηση για να απεγκλωβίσει διπλωμάτες από το Ιράν. Και στο Captain Phillips (2013), η διάσωση ενός Αμερικανού καπετάνιου κινητοποιεί πολεμικά πλοία, δορυφορική παρακολούθηση και ελεύθερους σκοπευτές του Ναυτικού. Η κορύφωση της ταινίας είναι σχεδόν τελετουργική: τρεις ταυτόχρονες βολές ακριβείας για να σωθεί μία και μόνο αμερικανική ζωή. Το κράτος προβάλλεται ως απόλυτος εγγυητής της επιβίωσης του πολίτη του, οπουδήποτε στον κόσμο. Έτσι, το Χόλιγουντ δεν παρήγαγε απλώς ψυχαγωγία. Κατασκεύασε έναν πολιτικό μύθο: το κράτος υπάρχει, πάνω απ’ όλα, για να διαφυλάσσει τη ζωή του πολίτη του.
Παρ' όλ' αυτά, σήμερα στις οθόνες των κινητών τηλεφώνων και στα τηλεοπτικά δίκτυα, βλέπουμε εικόνες που συντρίβουν αυτό το αφήγημα. Βλέπουμε αμερικανούς πολίτες να πεθαίνουν από τα πυρά αδίστακτων κρατικών οργάνων. Όχι σε ξένο έδαφος. Όχι σε εμπόλεμη ζώνη. Αλλά μέσα σε αμερικανικές πόλεις, σε σκηνές καθημερινότητας που μετατρέπονται μέσα σε δευτερόλεπτα σε σκηνές θανάτου. Η αντίφαση είναι ιστορική. Ο ίδιος πολιτισμός που οικοδόμησε μέσω της μαζικής κουλτούρας την εικόνα του κράτους-προστάτη, προβάλλει πλέον το κράτος ως πηγή θανάσιμου φόβου. Η κάμερα, που άλλοτε κατέγραφε διασώσεις ομήρων και ηρωικές επιχειρήσεις απεγκλωβισμού, καταγράφει τώρα στιγμές όπου η κρατική ισχύς δεν λειτουργεί ως ασπίδα αλλά ως απειλή.
Το σοκ δεν είναι μόνο πολιτικό αλλά και πολιτισμικό. Ένας από τους πιο ισχυρούς μύθους της σύγχρονης Δύσης, ότι η αμερικανική υπηκοότητα συνεπάγεται εγγυημένη προστασία, εμφανίζεται τραυματισμένος. Η εικόνα του πολίτη που σώζεται «πάση θυσία» αντικαθίσταται από την εικόνα του πολίτη που μπορεί να αντιμετωπιστεί ως στόχος. Και όταν αυτό συμβαίνει, η ζημιά δεν είναι μόνο ανθρώπινη και νομική, αλλά συμβολική. Το κοινωνικό συμβόλαιο δεν καταρρέει μόνο όταν παραβιάζονται δικαιώματα, αλλά όταν καταρρέει η πίστη ότι αυτά τα δικαιώματα υπάρχουν στην πράξη. Η αίσθηση ασφάλειας, το θεμέλιο κάθε δημοκρατικής κοινωνίας, μετατρέπεται σε αίσθηση ευαλωτότητας απέναντι στην ίδια την εξουσία.
Η δύναμη της εικόνας επιτείνει αυτή τη ρήξη. Στο παρελθόν, ο μύθος του «πολίτη που σώζεται» διαδιδόταν μέσω της μυθοπλασίας. Σήμερα, η διάψευσή του μεταδίδεται σε πραγματικό χρόνο μέσω της ψηφιακής καταγραφής. Το κράτος δεν ελέγχει πλέον πλήρως το αφήγημα. Η πραγματικότητα διαρρηγνύει τη σκηνοθεσία. Κι έτσι, η φράση “I am an American citizen” ηχεί διαφορετικά. Όχι ως εγγύηση, αλλά ως ερώτημα. Όχι ως ασπίδα, αλλά ως υπενθύμιση ενός υποσχόμενου συμβολαίου που δείχνει να φθίνει.
Όταν μια κοινωνία φτάνει στο σημείο όπου η ιδιότητα του πολίτη δεν βιώνεται ως προστασία αλλά ως αβέβαιη συνθήκη, τότε δεν έχουμε απλώς κρίση ασφάλειας. Έχουμε κρίση νοήματος του ίδιου του κράτους. Και αυτή είναι μια κρίση που κανένα κινηματογραφικό σενάριο δεν μπορεί πια να διορθώσει.
January 26, 2026
"I am an American citizen"
We have seen many times, in Hollywood films, how invaluable the life of an American citizen is considered. In war zones, in hijackings, in terrorist attacks, in natural disasters, the same pattern is repeated: an entire state apparatus is mobilized to save it. Army, diplomacy, secret services, interstate agreements: everything is put into operation to protect the life of the citizen. The message is clear, repeated, almost didactic. The American film industry has exported it worldwide: citizenship functions as a shield. The phrase “I am an American citizen” has been presented as the ultimate guarantee of security: a verbal armor against violence, arbitrariness, death.
Cinema has been the great storyteller of this myth. In Saving Private Ryan (1998), an entire military unit risks and ultimately sacrifices itself to save a single soldier. In Argo (2012), the CIA mounts a daring operation to free diplomats from Iran. And in Captain Phillips (2013), the rescue of an American captain mobilizes warships, satellite surveillance, and Navy snipers. The climax of the film is almost ritualistic: three simultaneous precision shots to save a single American life. The state is presented as the absolute guarantor of the survival of its citizen, anywhere in the world. Thus, Hollywood did not simply produce entertainment. It constructed a political myth: the state exists, above all, to preserve the life of its citizen.
However, today on our cell phone screens and television networks, we see images that shatter this narrative. We see American citizens dying from the fire of ruthless state agencies. Not on foreign soil. Not in a war zone. But inside American cities, in scenes of everyday life that transform within seconds into scenes of death. The contradiction is historical. The same culture that through mass culture built the image of the state-protector, now projects the state as a source of deadly fear. The camera, which once recorded hostage rescues and heroic extrication operations, now records moments where state power functions not as a shield but as a threat.
The shock is not only political but also cultural. One of the most powerful myths of the modern West, that American citizenship entails guaranteed protection, appears wounded. The image of the citizen who is saved “at any cost” is replaced by the image of the citizen who can be treated as a target. And when this happens, the damage is not only human and legal, but symbolic. The social contract collapses not only when rights are violated, but when the belief that these rights exist in practice collapses. The sense of security, the foundation of every democratic society, is transformed into a sense of vulnerability to power itself.
The power of the image intensifies this rupture. In the past, the myth of the “saved citizen” was propagated through fiction. Today, its refutation is transmitted in real time through digital recording. The state no longer fully controls the narrative. Reality disrupts the staging. And so, the phrase “I am an American citizen” sounds differently. Not as a guarantee, but as a question. Not as a shield, but as a reminder of a promising contract that seems to be fading.
When a society reaches the point where citizenship is not experienced as protection but as an uncertain condition, then we don't just have a crisis of security. We have a crisis of the meaning of the state itself. And this is a crisis that no cinematic script can fix anymore.
