 |
Δύο σταγόνες χρόνου ενώνονται στο πρόσωπο γυναίκας: μνήμη και παρόν, επιθυμία και ταυτότητα, όπως τα βλέπει ο κλόουν στον καθρέφτη του. |
Στον θεατρικό μονόλογο «Ο Κλόουν» (1985) της Μαρίας Λαϊνά (1947-2023), η πλοκή απομακρύνεται από τη γραμμική εξέλιξη της εξωτερικής δράσης και μεταφέρεται στο επίπεδο της μνήμης, της σκέψης και της εσωτερικής εμπειρίας του πρωταγωνιστή. Η σκηνική παρουσία του άνδρα-κλόουν αρχίζει με την ένδυση και το μακιγιάζ, καθιερώνοντας το απόλυτο «εδώ και τώρα» της παράστασης, όμως η αφήγηση γρήγορα αποσπάται από το εξωτερικό γεγονός και εισέρχεται σε έναν ψυχικό χώρο όπου οι στιγμές, οι παρατηρήσεις και οι αναμνήσεις πλέκονται με το παρόν.
Η αφήγηση του κλόουν συνθέτει έναν ποιητικό ιστό χρόνου και μνήμης. Οι λέξεις λειτουργούν σαν σταγόνες νερού που «ενώνονται», δημιουργώντας μια συνεχή πλέξη, όπου το παρελθόν και το παρόν συγκλίνουν. Οι στιγμές της ημέρας έως τη βραδινή παράσταση, η καθημερινή εμπειρία και η ψυχική ανάμνηση συνυπάρχουν ως μια πολυεπίπεδη χρονική δομή. Ο χρόνος είναι κυκλικός, ρευστός και πολυεπίπεδος, καθώς η παλινδρόμηση ανάμεσα σε παρελθόν και παρόν συνιστά βασικό στοιχείο της ψυχικής και θεατρικής αφήγησης.
Η πλοκή στον «Κλόουν» δεν αποτελεί αλληλουχία εξωτερικών γεγονότων· είναι ψυχική διαδικασία. Οι «δράσεις» εκτυλίσσονται μέσα στην ψυχική σκηνή του κλόουν, μέσω της μνήμης, της σκέψης, των επιθυμιών και της ανασύνθεσης του εαυτού του. Κάθε στιγμή συνδέεται με τις προηγούμενες και με τις εν δυνάμει μελλοντικές, δημιουργώντας ένα πολύπλοκο δίκτυο μνήμης και χρόνου, όπου η ψυχολογική ζωή του προσώπου καθορίζει την εξέλιξη της πλοκής.
Το νερό, ως μεταφορά και ψυχαναλυτικό σύμβολο, λειτουργεί πολλαπλώς: ανακαλεί τη μήτρα και την προγεννητική εμπειρία, συμβολίζει τη συνεχή ροή της μνήμης και ενώνει τα διαφορετικά επίπεδα χρόνου. Οι «σταγόνες» που έπλεκε η μητέρα γίνονται για τον κλόουν «στιγμές» που πλέκει ενώπιον του θεατή, μετατρέποντας την αναμνησιακή διαδικασία σε σκηνική πράξη και επιτρέποντας στο παρελθόν να ανασυνδεθεί με το παρόν.
Η σχέση με τη μητέρα αποτελεί ψυχαναλυτικό κέντρο αναφοράς. Η μνήμη της συνδέει την παιδική εμπειρία με τον ενήλικο ψυχισμό του κλόουν και οργανώνει την πλοκή σε επίπεδο εσωτερικής παρατήρησης και επιθυμίας. Η αφήγηση του κλόουν εναλλάσσει δύο υφές -την άμεση εμπειρία της παράστασης και την αναδρομή σε μνήμες- που πλέκονται σαν «δύο σταγόνες», επαναφέροντας κυκλικά τον θεατή στο «εδώ και τώρα» ενώ ταυτόχρονα διατηρεί τη χρονική πολυπλοκότητα.
Στο τέλος, η εμφάνιση «προσώπου γυναίκας» με την αφαίρεση του μακιγιάζ λειτουργεί ως εστία ταύτισης όπου η μνήμη της μητέρας και η παρούσα συνείδηση του κλόουν συναντώνται. Η ένωση των δύο «σταγόνων», παρελθόντος και παρόντος, στο πρόσωπο αυτό ολοκληρώνει την ψυχική πλοκή του έργου. Το πρόσωπο είναι ταυτόχρονα μνήμη και παρόν, προσωπική ταυτότητα και επιθυμία, και καθιστά ορατή τη σύνθεση της μνήμης, της επιθυμίας και του χρόνου που διαπερνά ολόκληρη την αφήγηση.
Η Λαϊνά δημιουργεί έτσι ένα μεγάλο θεατρικό ποίημα όπου η πλοκή δεν είναι γεγονότα αλλά ψυχικές διαδικασίες. Η θεατρικότητα δεν προέρχεται από εξωτερικά σκηνικά εφέ ή κινήσεις, αλλά από την ίδια την πλέξη λόγου, μνήμης και χρόνου. Ο λόγος πριμοδοτείται, λειτουργώντας σαν σταγόνες που συγκλίνουν σε μια ολοκληρωμένη ψυχική και χρονική δομή, και επιτρέπει στο έργο να μιλήσει για την ανθρώπινη εμπειρία, την ταύτιση με τη μητέρα και την αίσθηση της στιγμής.
Εν κατακλείδι, στον «Κλόουν» της Λαϊνά, η μνήμη, ο χρόνος και η ψυχολογική ταύτιση συνθέτουν μια πολυπρισματική αφήγηση που μεταφέρει τον θεατή σε έναν εσωτερικό κόσμο, όπου η λέξη, η μνήμη του νερού και η σκέψη λειτουργούν ως εργαλεία ενδοσκόπησης και ψυχικής ανάδυσης. Η πλοκή μεταφέρεται σε άλλο επίπεδο από το εξωτερικό γεγονός, και η ολοκληρωτική ένωση των δύο σταγόνων στο πρόσωπο γυναίκας αποτελεί την κορύφωση της σύνθεσης μνήμης, χρόνου και ταυτότητας. Για τους θεατές, όπως και για τον πρωταγωνιστή, είναι πάντα μια έκπληξη.
February 13, 2026
Time and memory in Maria Laina's "The Clown"
In the theatrical monologue The Clown (1985) by Maria Laina (1947–2023), the plot moves away from the linear development of external action and is transferred to the level of memory, thought, and the protagonist’s inner experience. The stage presence of the male clown begins with dressing and makeup, establishing the absolute “here and now” of the performance. Yet the narrative quickly detaches from the external event and enters a psychic space where moments, observations, and memories intertwine with the present.
The clown’s narration weaves a poetic fabric of time and memory. Words function like drops of water that “merge,” creating a continuous weave in which past and present converge. The moments of the day leading up to the evening performance, daily experience, and psychic recollection coexist as a multi-layered temporal structure. Time is cyclical, fluid, and multi-dimensional, as the oscillation between past and present forms a central element of the psychic and theatrical narrative.
The plot in The Clown is not a sequence of external events; it is a psychic process. Actions unfold within the clown’s mind, through memory, thought, desires, and self-reconstruction. Each moment connects with previous ones and with potential future ones, forming a complex network of memory and time, where the character’s psychological life determines the development of the plot.
Water, as both metaphor and psychoanalytic symbol, operates on multiple levels: it evokes the womb and the prenatal experience, symbolizes the continuous flow of memory, and unites different temporal layers. The “drops” once knitted by the mother become, for the clown, “moments” that he weaves before the audience, transforming the act of recollection into a stage action and allowing the past to reconnect with the present.
The relationship with the mother functions as a psychoanalytic center of reference. Her memory links childhood experience to the adult psyche of the clown and organizes the plot in terms of internal observation and desire. The clown’s narration alternates between two textures, the immediate experience of the performance and the retrospective immersion in memory, woven together like “two drops,” cyclically returning the audience to the “here and now” while maintaining temporal complexity.
At the end, the appearance of the “face of a woman” as the clown removes his makeup functions as a locus of identification, where the memory of the mother and the clown’s present consciousness converge. The union of the two “drops”, past and present, in this face completes the psychic plot of the work. The face is simultaneously memory and present, personal identity and desire, rendering visible the synthesis of memory, desire, and time that permeates the entire narrative.
Laina thus creates an expansive theatrical poem in which the plot consists not of events but of psychic processes. The theatricality arises not from external scenic effects or gestures, but from the interweaving of language, memory, and time. Speech is privileged, functioning like drops that converge into a coherent psychic and temporal structure, allowing the work to articulate human experience, identification with the mother, and awareness of the moment.
In conclusion, in Maria Laina’s The Clown, memory, time, and psychological identification form a multifaceted narrative that transports the audience into an internal world, where words, the memory of water, and thought serve as tools of introspection and psychic emergence. The plot moves to a plane beyond external events, and the ultimate convergence of the two drops in the face of the woman constitutes the culmination of the synthesis of memory, time, and identity. For the audience, as for the protagonist, it is always a surprise.
